Het zit erop. Ik zit nu in het vliegtuig terug naar Nederland. De expeditie eindigde in Hobart, Tasmanie, met uitgebreid afscheid nemen. Na twee maanden op een schip heb je toch een hechte band opgebouwd. We hebben keihard gewerkt; ook nadat de laatste boorkern aan dek was heeft iedereen het druk gehad met rapporten schrijven, en plannen maken voor onderzoeks-samenwerkingen in de toekomst.

Ik begin deze blog met te zeggen dat het erop zit. In feite is dit pas het einde van het begin. Het onderzoek begint eigenlijk nu pas. Het

onderzoek op het schip was heel basaal: we willen weten hoe oud elke boorkern is die we omhoog halen, en een grove inschatting van het soort sediment. Ondanks de vele mogelijkheden op het schip worden gedetailleerde analyses pas na de expeditie uitgevoerd. Dit onderzoek moet uiteraard goed gepland worden, en samenwerking is ook in het vervolg onderzoek het toverwoord. Er wordt ook goed gekeken of niet twee wetenschappers hetzelfde plannen voor onderzoek aan land. Bij overlappende plannen wordt er een passende oplossing gezocht. Alles om zoveel mogelijk informatie uit de boorkernen te halen. De wetenschappers hebben een ‘alleenrecht’ op de boorkernen voor ongeveer anderhalf jaar post-cruise. Na die tijd kan in feite iedereen boorkernmonsters van onze expeditie aanvragen en onderzoek doen. Het komende jaar is dus onze schone taak om veel werk gedaan te krijgen aan de boorkernen, en te publiceren.

De expeditie was een enorm succes. We hebben 3200 meter boorkernen naar boven weten te halen, verdeeld over 7 plekken. De oudste boorkernen stammen uit de fossiele broeikaswereld, 50 miljoen jaar geleden! We kunnen dus het Antarctische klimaat onderzoeken van toen er nog geen ijs was. Op weer andere boorplekken zijn boorkernen opgeboord die de geschiedenis van de Antarctische ijskap van de afgelopen 33 miljoen jaar laat zien, met enorme veranderingen in het klimaat. Ook hebben we prachtige lagen opgeboord die de klimaatveranderingen van de laatste duizenden jaren in ~jaarresolutie laat zien. Deze boorkernen bevatten jaarlijkse laagjes vergelijkbaar met jaarringen in een boom.

Naast de wetenschap staan me vooral de zonnige dagen tussen de ijsbergen bij. Wat een fantastisch schouwspel! Deze blokken ijs waren uiteraard een belemmering van de wetenschappelijke doelen van de expeditie, maar uiteindelijk hebben we alle boorplekken aan kunnen boren die we wilde. Ertussen varen was werkelijk een unieke ervaring, die ik in mijn brein heb vastgeschroefd. Helemaal mooi was het zien van het Antarctische continent. We zijn op zijn dichtst tot 30 km uit de kust geweest, en met de zonnige dagen konden we de 3 km hoge ijskap zien liggen. Ik

merkte dat het een virus is: Antarctica gaat in je kop zitten. Het is zo indrukwekkend te bedenken dat dat continent daar al zo lang ligt, nu compleet bevroren, ruig en onbegaanbaar, maar eens bedekt met bos; warm en nat. Eenmaal het continent gezien, laat het je niet makkelijk los.

Ik heb me laten vertellen dat een Antarctische expeditie altijd moeilijk te plannen en te voorspellen is. Dat was hier ook zeker het geval. De volgorde van boorplekken werd ongeveer dagelijks veranderd, soms door het weer, soms door veranderende ijscondities, vaak door een combinatie. Beide konden binnen enkele uren sterk veranderen, en juist de combinatie van beiden was voor het schip nogal gevaarlijk. We zijn enkele keren gestopt op boorplekken en naar open water gevlucht voor een storm.

Een keer hebben we een “free-fall-funnel” laten zakken langs de pijpleiding. Deze trechter wordt langs de pijpleiding in het boorgat gelaten. Er kwam een ijsberg met grote snelheid onze kant op en het schip moest de boorplek verlaten. Omdat we nog niet klaar waren op die plek werd de free-fall funnel naar benden gelaten, en de pijpleiding uit het boorgat gehesen. Het schip maakte plaats voor de voorbijrazende ijsberg. Toen de ijsberg voorbij gedreven was, werd met een camera de free-fall funnel opgezocht, en de pijpleiding weer in het boorgat gemikt. Uiteraard is dit een zeer precieze organisatie tussen de mensen die het schip in positie houden, de driller en de kapitein. Het was een groot succes!

Aan het eind van de expeditie was iedereen uitgeput. Moe van de lange shifts, zonder dag vrij. De terugreis door de screaming fifties was een lachertje: een zacht briesje in de rug maakte dat het schip met een indrukwekkende 12 knopen noordwaards voer. Niets van de stormen die de heenweg voor velen een barre tocht maakten. De zachte wind maakte het een mistige, spookachtige transit. Ik verwachte ieder moment de Vliegende Hollander uit de mist doen opdoemen. Het gebeurde niet.

Door het goede weer kwamen we een dag eerder aan in Hobart. Het was ongelofelijk om het land weer te zien, maar vooral te ruiken! Die geur van bos ontbeerde we uiteraard voor twee maanden, en het is raar, maar dat mis je echt. Na een lang bad een eindelijk een stille hotelkamer (een schipscabine is altijd lawaaiig) kon ik niet wachten op een stevige wandeling in het bos. En een biertje smaakte ook wel! De Amerikaanse wetgeving schrijft voor dat Amerikaanse schepen alcohol-vrij zijn. De terrassen werden dus na aankomst vrij snel gevuld.

De volgende stap is het nemen van monsters voor het vervolgonderzoek. Dat wordt door tijdgebrek niet tijdens de expeditie gedaan, maar later in een van de opslagplaatsen van oceaanboringsprogramma IODP. In ons geval is dat College Station, Texas, in juni. Een grote reunie, met bijna alle expeditieleden!