Peter Bijl

Even voorstellen: mijn naam is Peter Bijl, en ik doe promotieonderzoek aan de Universiteit Utrecht naar het klimaat van het verre verleden.

De Fossiele Broeikaswereld
En als ik het verre verleden zeg, bedoel ik ook echt het verre verleden. De periode in het geologische verleden die ik onderzoek gaat terug naar de tijd tussen het uitsterven van de dinosaurussen, zo’n 65 miljoen jaar geleden, en het ontstaan van grote gletsjers op de zuidpool, zo’n 35 miljoen jaar geleden. Deze periode wordt ook wel de fossiele broeikaswereld genoemd. Waarom we nou juist deze periode bestuderen, zo ver terug in de tijd? Omdat het de jongste periode in de geologische geschiedenis is met grote hoeveelheden broeikasgassen in de atmosfeer: vergelijkbaar als die voorspeld worden voor de nabije toekomst. En omdat we willen weten wat ons klimatologisch in de toekomst te wachten staat, kijken wij hoe de wereld eruit zag in de fossiele broeikaswereld van 65 tot 35 miljoen jaar geleden.

Hoe bestudeer je de fossiele broeikaswereld?
Omdat er toen uiteraard geen mensen waren, moeten wij onze informatie uit andere archieven halen. Een belangrijk archief is de oceaanbodemmodder. In de oppervlaktelaag van de oceaan drijven allerlei organismen rond. Als die dood gaan, dwarrelen die neer op de zeebodem, samen met zand, klei, en andere resten. Dit proces levert over miljoenen jaren een opeenstapeling van laagjes op. Wij boren diep in de oceaanbodem om de lagen uit de fossiele broeikaswereld op te boren. De fossieltjes die in die boorkernen zitten kunnen ons veel vertellen over de condities in het zeewater toen het fossieltje nog een beestje was en rondzwom in de zee. Zo kunnen wij de watertemperatuur herleiden, de zeespiegelstand, de hoeveelheid nutrienten in het water, of de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer. Al deze informatie zijn in feite puzzelstukjes die samen een beeld geven van hoe de fossiele broeikaswereld eruit zag: was er zeeijs of landijs? Hoe warm was het water? Hoeveel CO2 zat er in de lucht? Wat voor vegetatie was er? Deze infomatie helpt uiteindelijk het klimaat van de toekomst goed te voorspellen. Resultaten uit het verleden bieden dus wel degelijk enkele garanties voor de toekomst…

Ok, Ok, maar het gaat over poolonderzoek!
Inderdaad, ook het paleoklimaatonderzoek is sterk gericht op de polaire gebieden. Uiteraard hangt veel van het gevaar van toekomstige opwarming af van de snelheid van de smelt van (vooral polair) landijs. De polaire gebieden in de fossiele broeikaswereld waren ijsvrij. Sterker nog: de continenten rond of op de noord en zuidpool waren bedekt met bossen die nu in gematigde gebieden bedekken. Vanaf 50 miljoen jaar geleden koelde de aarde langzaam af, waarbij er rond 35 miljoen jaar geleden vrij abrupt een grote ijskap op antarctica ontstond. Deze ijskap is in de 35 miljoen jaar daarna nooit meer weg geweest. Exit broeikaswereld, en de ijskastwereld was begonnen.

De Expeditie
Onze expeditie naar het Antarctisch gebied houdt zich bezig met de volgende prangende vraag: wanneer, en onder welke klimatologische condities ontstond er voor het eerst ijs op het antarctische continent na de fossiele broeikaswereld? Om op deze vraag antwoord te krijgen gaan we met een boorschip oceaanbodemmodder opboren voor de kust van Antarctica. We hopen sedimenten aan te boren van voor het ontstaan van de ijskap. Als een ijskap eenmaal is ontstaan, laat hij zijn sporen zeker na voor de kust van antarctica: landijs fungeert als een bulldozer, en het oceaanbodemmodder ziet er compleet anders uit met een gletsjer op het land.

Aan boord van het boorschip ben ik verantwoordelijk voor de palynologie. Ik bestudeer microscopisch kleine fossiele resten van algen die in het opgeboorde sediment bewaard zijn gebleven. Zij vertellen mij hoe oud het gesteente is, maar ze geven mij ook inzicht in de condities van het oppervaktewater. Aan boord gaat het vooral om het eerste aspect: hoe oud is het sediment was opgeboord wordt? Ik werk in shifts van 12 uur (12:00 tot 0:00). Er is nog een palynoloog aan boord die de andere 12 uur voor zijn rekening neemt. We vertrekken 1 Januari vanuit Nederland met het vliegtuig naar Wellington, Nieuw Zeeland. Vanuit daar varen we 9 januari in acht dagen naar de Antarctische kust (Wilkes Land). We boren enkele Sites in een “inshore-offshore transect”. 9 maart komen we weer aan land in Hobart, Tasmanie. Vanuit daar vliegen we terug naar Nederland.

De bemanning van het boorschip, de rv. JOIDES Resolution heeft ongeveer 120 bedden: ongeveer 65 bedden zijn voor de crew van het schip en de harde mannen die het boren uitvoeren. De rest is wetenschapper of wetenschapper-ondersteunend. Het team van wetenschappers is internationaal: veel wetenschappers uit de VS, Japan en europa, en maar liefst 3 Nederlanders zijn aan boord! Over het reilen en zeilen op het schip kan ik jullie volgende maand meer vertellen in mijn blogs.

Na de expeditie zal ik uitleggen wat we met de osedimenten doen om eruit te halen wat erin zit, en zo onze onderzoeksvraag te beantwoorden. De expeditie is pas het begin, zeker niet het einde.

Rest mij te zeggen: Back to the Future!!

Personalia:
Naam: Peter Bijl
Opleiding: Biogeologie aan de Universiteit Utrecht (2002-2007)
Werk: Promotieonderzoek bij de vakgroep Palaeoecologie van de faculteit Betawetenschappen van de
E-mail: p.k.bijl@uu.nl
Twitter tijdens expeditie: twitter.com/peterbijlWilkes

Stem of voeg toe aan :