In dit strakke opruimrooster hebben we nog even een paar uurtjes kunnen vinden voor een rondje over Kongsfjorden om de gletsjers, de ijsbergen en de zeehonden gedag te zeggen. Prachtig. Jammer om dit te moeten missen.

De ochtend van vertrek gingen de ingevroren monsters in bakken met droogijs en begonnen we te duimen voor een ‘koude’ overtocht. Na bijna 35 uur, twee vluchten en een treinreis, waren de monsters nog bevroren. Een hele opluchting!

Daar waren we weer. Terug in Nederland. Ons afvragend of we ooit zo’n groene omgeving hadden gezien…..

Toch besloten we wat vaker met Buster het water op te gaan. De tijdswinst die dit opleverde kwam erg goed van pas in het laboratorium, waar we het grootste gedeelte van de dag sleten.

Hier filtreerden we elke dag liters zeewater om zo de microalgen en bacteriën te kunnen isoleren. Deze filters met cellen kunnen zo worden gebruikt voor pigmentanalyses, indeling in soortgroepen en microscopisch werk. Daarbij deden we direct productiemetingen om de activiteit van de organismen te kunnen bepalen.

Op het juiste moment kon er een andere (kleinere) boot, genaamd Buster, te water worden gelaten en hebben we een flink aantal dagen met dit bootje onze metingen en monsternames kunnen doen. Dit betekende iets harder werken en iets harder over de golven stuiteren, maar ook erg veel tijdswinst. Daarnaast was het ook gewoon ontzettend mooi om zo tussen die machtige ijsbergen door te varen.

Inmiddels zijn we al weer twee weken aan het werk in Ny Ålesund. Na onze aankomst kwamen we direct in een stroomversnelling van werk terecht. Een schietcursus, het lab op orde maken, het water op voor monstername en uren labwerk. We hebben in deze periode al heel wat bergen verzet en helaas hebben we ook wat tegenslagen gehad. Door het slechte weer hebben we een aantal monsternames moeten laten schieten en op dit moment ligt de boot stil met motorpech. Gelukkig wordt het weer vanaf morgen beter en komen donderdag waarschijnlijk de onderdelen voor de boot aan vanuit België. We houden hoop. De zon gaat hier voorlopig nog niet onder.

Afgelopen zondag 30 maart ben ik, Ronald Visser, weer naar Spitsbergen vertrokken. Ik ga een week voor Anouk en Douwe aan (die zullen zich later laten zien) om het veldwerk voor te bereiden. Omdat ik weer best lang weg ben gaan we onderweg naar Schiphol bij mijn 92 jarige oma langs die daar vlakbij woont en nu haar internetdebuut maakt.

Op Schiphol is het stressen om met de 52 kilogram waarvan 20 kilo handbagage in het vliegtuig te komen, maar dat verliep goed. Van Oslo naar Tromso zit ik naast de dames van het IMAU die weer naar hun GPS’sen op de gletsjer gaan. Op de laatste van de drie vluchten - die van Tromso naar Longyearbyen, Spitsbergen - zit ik naast de Zweden waar de Nederlanders mee samenwerken. Leuk en spannend onderzoek en ik wordt helemaal bijgepraat over de gevaren, methodes en wetenswaardigheden. Midden in de nacht komen we aan in Longyearbyen, waar het zo vroeg in het seizoen nog best een beetje donker is, pas 19 april gaat de zon niet meer onder.

Maar de schemer duurt kort en ik ben dan ook al weer vroeg wakker en klaar om verder te reizen naar Ny-Alesund. Om 10 uur op het vliegveld aangekomen blijkt er alleen een vrachtvlucht (met onze spullen!) te zijn en daar pas ik niet meer bij. Er is echter vanwege een congres in Ny-Alesund een vliegtuig om 12.30 uur dat leeg die kant op gaat en ik kijk zo sip dat ik daar wel in mee kan, een privevlucht met dit mooie weer, yes!

Tijdens de twee en half uur wachten krijg ik het voor elkaar om in de 10 minuten die ik buiten sta te filmen gelijk al mijn vingertoppen te laten bevriezen (dat is nu een week later gelukkig allemaal weer genezen). Tijdens de vlucht is het uitzicht zo fantastisch dat ik niet weet waar ik moet kijken/filmen/fotograferen.

Er ligt niet veel ijs in de fjord dus dat is geen belemmering voor de komende vaartochten. Na de gebruikelijke zaken als een safetybriefing, 10 rounds op de schietbaan en snowscooterles begin ik dinsdagmiddag met uitpakken.

Toevalligerwijs is ook Anita Buma in Ny-Alesund voor het congres en nemen we samen alvast een paar watermonsters om te kijken of er al een voorjaarsbloei aan het ontwikkelen is. Dat valt wel mee, we zien meer kwallen dan algen. Dus die bloei die komt nog!

Video planktonnetje

Aan het eind van de week heb ik de drie labs voor het grootste deel ingericht, zijn de voorbereidingen getroffen voor weer een experiment op de pier en ligt de Teisten ( de boot die we gaan gebruiken) nog op het droge, omdat er nog van alles aan gedaan moet worden :-).

Tijd voor een tochtje per ski naar Gasebu, de hut waar ik vorig jaar twee weken heb gezeten (zie het weblog ‘De tol van ziekte voor vogels’). Het landschap is nu compleet anders. De meertjes en riviertjes waar we altijd om heen moesten zijn natuurlijk stijf bevroren (het is -15 en met de windchill -28). De zonsondergang is waanzinnig mooi met vastgevroren ijsbrokken op het strand, een goed begin van het weekend.

*Consequences of climate change for Arctic Marine Pelagic microbial communities (lees meer op Kennisdebat…)

Behalve dat Ny-Alesund de meest toegankelijke plek ter wereld is om arctisch onderzoek te doen, is het ook een zeer populaire toeristenbestemming. Het dorpje telt gemiddeld over het jaar zo’n 50 bewoners maar er komen 20.000 toeristen per jaar. De meeste in het korte zomer seizoen en per cruiseschip. Van de week was er een groot schip met 1800 toeristen aan boord, die allemaal even NY-Alesund doen. Die overspoelen dan letterlijk het dorp, alle bewoners en wetenschappers vluchten hun huizen of hun labs in en je krijgt een idee van hoe het moet voelen om in de dierentuin aan de verkeerde kant van het hek te zitten. De korte route van het huis naar het lab, wordt als fietsen op zaterdagmiddag in de Heerestraat. Werkelijk alles wordt gefotografeerd, de auto’s die voorbij rijden, de huizen en natuurlijk de onverstandige local die zich buiten waagt. Er is een historische wandeling uitgezet met voor elke bezienswaardigheid een infobord, zo ook voor het Blaues Haus waar wij wonen. Andere grote attracties zijn het postkantoor, het museum en de winkel. 

Het doel is de effecten van afsmeltend ijs en sneeuw op de algen en bacteriën in de fjord te onderzoeken. Deze vormen een belangrijke voedingsbron voor andere organismen. In het voorjaar begint ook hier sneeuw en ijs te smelten,en dit zoete water stroomt vervolgens naar het zoute zeewater in de fjorden. Dit troebele water laat minder licht door waardoor algen minder snel groeien. Ook vermindert de uitwisseling met nutrientrijk zeewater door de zoete bovenlaag. Als gevolg van de opwarming van de aarde stijgt ook hier de temperatuur, waardoor er mogelijk meer smeltwater naar de zee stroomt. Vandaar dit onderzoek.
Wat zijn we aan het doen? Er lopen 2 onderzoeken door elkaar heen.

Varen

Elke week verzamelen we met een boot watermonsters in zowel de Kongsfjord als de Krossfjord, op drie punten: vlak voor een gletsjer, in het midden van de fjord en op het punt waar de fjorden in zee uitkomen. Op elk punt nemen we oppervlaktewater monster en een monster van 20 m diep met een speciale fles. Tegelijkertijd meten we de temperatuur van het water, de zoutheid en hoeveel licht het water doorlaat met een instrument dat we langzaam tot 40 m diep in de fjord laten zakken. De zoutheid en de troebelheid van het water zijn een maat voor de beïnvloeding door smeltwater. Uit de watermonsters filtreren we hier de algen en bacteriën. De ingevroren filters gebruiken we om uit te zoeken hoeveel en welke algen en bacteriën er aanwezig waren. Uiteindelijk hopen we uitte vinden of het zoetere water een andere algen-bacteriënsamenstelling heeft dan het zoute water.

Het is een koud voorjaar, en het grote smelten is nog maar net op gang gekomen. Daarom was het water lang zout en helder, kortom er is een kans dat we door het late voorjaar helemaal geen duidelijk effect kunnen meten.

Land experiment

Daarom loopt er nog een tweede experiment, waarbij we de hoeveelheid licht en zout zelf manipuleren om zo de instroom van smeltwater na te bootsen. Dit gaat als volgt: Op een verlaten pier staan doorzichtige gekoelde waterbakken waarin we algen uit de fjord kweken. In sommige flessen verlagen we de zoutheid door sneeuw of gesmolten ijs toe te voegen. Het troebel worden van het water wordt met verschillende lagen horrengaas nagebootst. Na 9 dagen worden de algen en bacteriën uit het water gefiltreerd en de filters ingevroren. Thuis wordt vervolgens de algen en bacteriënsamenstelling bepaald.

Naast de proeven op de pier nemen we ook watermonsters uit de fjord; van het begin waar enorme gletsjers in het water uitmonden tot de monding in de Noordelijke IJszee, zo’n 30 km verderop. De boot die we hiervoor huren is nog maar een paar dagen hier, de kapitein is er al 3 jaar. Niet alles verloopt soepel, de glasvezelkabels van onze lichtmeter zijn onbruikbaar en er moeten nieuwe uit Amerika worden ingevlogen. Tevens belanden onderdelen van onze watermonsternamefles, waar we de watermonster mee moeten nemen, op de bodem van de fjord, 300 meter naar beneden.

In dichte sneeuw worden de minicosm-experimenten op een verlaten pier opgezet. Hiermee onderzoeken we de invloed van licht en de zoutheid van water op de bacteriën en algen uit de fjord. We onderbreken dit als er plotseling een school walvissen langs de pier zwemt. Prachtig! Een groep wetenschappers die al 3 weken op dit moment wachten, ligt te slapen.

Beluga’s

Uiteindelijk bereiken we onze bestemming op Spitsbergen: Ny-Alesund, een piepklein dorpje aan een enorme fjord, tussen de bergen in een winters landschap. Het wordt bevolkt door wetenschappers en ondersteunend personeel. Direct worden we getrakteerd op een cursus sneeuwscooter en wapen gebruik (zie het filmpje van Anna en Claire ‘Vissen op virussen’).

Uitpakken

Door de vertraging willen we het lab snel inrichten en de experimenten starten. Geen eenvoudige opgave, door het heen en weer gevlieg, en het 24 uurs licht is iedereen gaar. Bovendien is 17 mei een Noorse feestdag en worden we om half zeven letterlijk ons bed uit getrommeld om het Noorse volkslied te zingen.

Volkslied

De kroeg is alleen op zaterdag open, en dan gaan de Noren los. Mede daarom is het eten aan het begin van de week minder voortreffelijk. Het is inmiddels 24 uur per dag mooi weer en de sneeuw begint te smelten. Het voorjaar komt eraan, met alle gevolgen van dien.