Omdat de logistiek van veldwerk niet altijd even makkelijk is, worden er zoveel mogelijk meetcampagnes gecombineerd. Zo doen wij tijdens onze expeditie niet alleen GPS en radar waarnemingen, maar is er ook een Noorse glaciologe meegekomen die boven op de ijskap die ‘onze’ gletsjer Nordenskioldbreen voedt een ijskern wil boren. Zo’n ijskern is eigenlijk een soort historisch archief waarin allerlei klimatologische informatie opgeslagen wordt.

De top van deze ijskap, Lomonosovfonna, bevindt zich op een afstand van zo’n 27 kilometer van de hut en heeft een hoogte van 1250 meter. Hoewel sneeuwscooters erg snel kunnen gaan, staat het terein dit maar zelden toe. Dit betekent dus een flinke tocht! Omdat deze ijskap het hoogste punt is in de omgeving, heeft de wind er vrij spel. Daardoor kan het boven niet alleen gemeen koud zijn, maar komen plotselinge weersomslagen ook vaak voor. Daarom nemen we behalve de standaard nooduitrusting, bestaande uit tenten, extra eten en branders, ook onze slaapzakken en extra kleding mee.

Om genoeg tijd op de top te hebben, staan we vroeg op:

’s ochtends vroeg

Gelukkig lengen de dagen op Svalbard om deze tijd van het jaar erg snel, dus tegen de tijd dat we alles in- en opgepakt hebben, schijnt de zon al. De heenweg verloopt voorspoedig; het eerste deel gaat erg snel, het tweede deel splitsen we op in twee teams. Ons team gaat wat langzamer (5 km/uur, 15 km lang…), omdat we met behulp van de radar een extra profiel van de rotsbodem maken. Op de top aangekomen is het team dat vooruit is gereden al druk bezig met de ijskern:

IJskern boren

Uit deze boor komt een ijscilinder met een doorsnede van zo’n 5 cm die in lange plastic zakken verpakt wordt om in een laboratorium onderzocht te worden (Helaas heb ik tijdens het filmen van bovenstaand filmpje zulke koude handen gekregen (ondanks gevoerde onderhandschoen) dat ik de rest van de dag mijn gevoerde wanten alleen nog voor de aller noodzakelijkste dingen heb uitgedaan. Er zijn dus geen beelden van de ijskern). Om zo weinig mogelijk vervuiling van het ijs te krijgen, worden de plastic zakken geseald. Het is echter behoorlijk onwerkelijk om midden op zo’n ijsvlakte een generator aan te zetten, om stroom te krijgen voor een huis, tuin en keuken sealapparaat!

Tegen de tijd dat we ons klaar maken om naar beneden te gaan, sneeuwt het behoorlijk. Op de terugweg moeten er echter nog wel drie extra GPS staken geboord worden. Dit gebeurt in een compleet witte wereld, waarin het onmogelijk is om te onderscheiden waar de lucht ophoudt en de gletsjer begint. Op dat moment zijn we nog zo’n 20 kilometer verwijderd van de hut. Met behulp van (alweer!) de GPS rijden we met een slakkegangetje terug naar de hut, waar we na 15 uur op de gletsjer uitgeput beginnen aan de routine van water smelten en eten ontdooien.

Hoewel het vervoer en de huisvesting tijdens ons veldwerk op Spitsbergen een hele belevenis op zich zijn, zijn we hier naartoe gekomen om gegevens te verzamelen van de gletsjer Nordenskioldbreen. Zo staan er acht GPS eenheden op metalen staken op de gletsjer. Deze bepalen het hele jaar door hun positie, waaruit de snelheid van het ijs blijkt. Een keer per jaar moeten echter de geheugenkaarten en batterijen vervangen worden. Soms is het zelfs noodzakelijk om een stellage opnieuw te boren:

Ook hebben we met behulp van radar een profiel van de bodem gemaakt:
Radar

hut_buiten.flv

Nadat er plexiglas platen voor de ramen geschroefd zijn, en we drie uur sneeuw geruimd hebben, blijkt ons onderkomen ook best gezellig te zijn. Alleen de temperatuur blijft met zo’n 0 tot -10 graden aan de lage kant.

hut_binnen.flv

Eventuele ongemakken worden echter ruimschoots gecompenseerd door de omgeving van de hut, waar we gelukkig de rest van de tijd geen ijsberen meer zijn tegengekomen!

Afgelopen maart zijn Paul Smorenburg en ikzelf (Marianne den Ouden) twee weken op Svalbard geweest om onderzoek te doen naar de gletsjer Nordenskioldbreen. Het heeft echter nogal wat voeten in de aarde om bij deze gletsjer te komen. Tot aan het enige plaatsje van betekenis op Spitsbergen, Longyearbyen, gaat het vervoer probleemloos per Boeing. Dit levert overigens erg mooie plaatjes op!

Vanaf Longyearbyen gaat de tocht verder per sneeuwscooter. Omdat de maand maart aan het einde van de winter valt, en het tevens de koudste maand van het jaar is op Spitsbergen, ligt er (in theorie) overal sneeuw en is het zeeijs betrouwbaar. Dat maakt maart tot de ideale maand voor ons soort veldwerk en de sneeuwscooter tot het ideale vervoermiddel. Echter, zowel Paul als ik hadden nog nooit een sneeuwscooter bestuurd. Hoewel het niet moeilijk is, is het toch handig om even te oefenen:

Als we zeker weten dat we de sneeuwscooter in elk geval de bocht om krijgen, gaan we op weg naar de gletsjer. Afhankelijk van de condities duurt de tocht zes tot tien uur.

heywatch_-_route.flv

Wij hebben geluk en treffen uitstekende sneeuwcondities. De omstandigheden op het zeeijs zijn echter een ander verhaal. Door een paar zonnige dagen is het oppervlak van het ijs nogal zompig geworden, wat betekent dat het oversteken van het zeeijs een natte aangelegenheid kan worden. Gelukkig heeft de expeditieleider daar een goede oplossing voor: vuilniszakken!

Uiteindelijk valt het erg mee, omdat het de voorgaande nacht hard gevroren heeft. De rest van de toch verloopt voorspoedig!

Vrijdag 9 maart werd er ter gelegenheid van de start van het Internationaal Pooljaar een congres georganiseerd. Met een hele groep onderzoekers van het IMAU (Instituut voor Marien en Atmosferisch onderzoek Utrecht) gingen we op pad…  (N.B. de videoreportage bestaat uit twee delen)

Dagje poolcongres, deel 2

Donderdag 8 maart is in het Natuurmuseum in Leeuwarden het Nederlandse gedeelte van het pooljaar geopend in aanwezigheid van de koningin. Na een toespraak door de voorzitter van het internationale pooljaar en de minister van Buitenlandse Zaken van Groenland, speelde het Noord Nederlands Orkest de 8ste Antarctische symfonie van Sir Peter Maxwell Davies. Na het concert had de konining nog enige vragen aan ons ‘jonge onderzoekers’ . Met haar succeswensen op zak, waren er tot slot nog de foto’s van Flip de Nooijer om alvast in de stemming voor het veldwerk te komen…

Het antwoord is ja en nee.

Tot niet zo heel lang geleden was de grote uitdaging voor de wetenschappelijke gemeenschap om een schatting te maken over hoe groot de ijskappen nou precies zijn en hoe snel ze afsmelten. Kort gezegd: eerst is het directe gevolg van een mogelijke klimaatverandering bestudeerd. Pas toen hier enigszins betrouwbare antwoorden op bekend waren, én toen duidelijk werd dat op sommige plaatsen gletsjers veel sneller stroomden dan verwacht, kwam er meer aandacht voor de (terugkoppelings-) mechanismen achter het afsmelten van ijsmassa’s. Deze zogenaamde dynamische respons van gletsjers en ijskappen op klimaatveranderingen wordt op dit moment onder de loep genomen. Zowel het onderzoek op Antarctica als het project op Spitsbergen kun je onder deze noemer scharen.

Een van de doelen van ons onderzoek is om de relatie te onderzoeken tussen smeltwater en de glijsnelheid van een gletsjer, met als achterliggend doel om meer inzicht te krijgen in de waterhuishouding van zo’n gletjser: hoe snel kan smeltwater de rotsbodem bereiken? Hoe wordt smeltwater opgeslagen in/op/onder de gletjser, etcetera.

Smeltwater vormt zich aan het oppervlak van een gletsjer. Op een zeker moment zal het water door gletsjerspleten en moulins () in de gletsjer verdwijnen, om uiteindelijk bij de rotsbodem uit te komen, waar het de glijsnelheid van de ijsmassa beïnvloedt. Over de fysisch processen die spelen in de waterhuishouding van zo’n gletsjer lopen de meningen nogal uiteen; het zou dus mooi zijn om daar door middel van dit onderzoek wat meer inzicht in te krijgen!

Hoewel, een ijskap is niet zonder meer vergelijkbaar met een gletsjer, omdat er processen op heel andere tijd- en ruimteschalen spelen, zouden nieuwe inzichten vervolgens ook weer bijdragen aan ons begrip van de ijskappen (en vice versa natuurlijk!).

Na een hele dag rijden en erg veel over de achtergrond van het meten van gletsjers en ijskappen te hebben geleerd van Wim, komen we aan in het dorpje Lauterbrunnen in Zwitserland, iets ten zuiden van Interlaken, onderaan de bergen Jungfrau en Eiger. De volgende dag gaan we met een treintje naar de gletsjer op een hoogte van 3600 meter. Hoewel het nog een heel gedoe is om onze 60 kilo bagage telkens in en uit te laden, zijn we blij dat we niet alles omhoog hoeven te sjouwen!

Boven blijkt de keus voor juist deze test locatie ideaal. Door een tunnel bij het station komen we direct op de gletsjer uit. Buiten blijkt het weer totaal te verschillen van het weer in het dal: -10 met wind en sneeuw. Goede omstandigheden om te kijken of de benzinemotor en een generator werken.

Al snel blijkt dat de boor de sneeuw nog niet genoeg mee omhoog neemt, waardoor het vast vriest aan de rand van het gat, en er zo voor zorgt dat de boor niet meer omhoog kan. Gelukkig blijkt met een beetje duwen en trekken de boor toch telkens weer omhoog te komen; om een gat van vier meter te moeten graven, zien we niet zo zitten…

Nadat we weer in het dal zijn aangekomen, legt Wim in het hotel in detail uit hoe de GPS-systemen die ik straks ga vervangen in elkaar zitten. Om te controleren of ze werken beginnen ze te piepen (denk: brandalarm) als de batterij wordt aangesloten. De mix van piepende apparatuur, een hele bos draden en een batterij met goed veel ducktape komt ons op enige wantrouwende blikken te staan!