IJzer is essentieel voor leven. Al wat groeit en bloeit heeft het in meer of mindere mate nodig. De landdieren en -planten boffen, want daar is ijzer genoeg. Land is de grootste ijzerbron. Maar midden op zee is het uiterst zeldzaam.

In het zoute water zijn het de minuscule algen die aan het begin van de voedselketen staan. Door middel van fotosynthese bouwen ze van koolstofdioxide en water voedzame suikers. Daarmee hebben ze bovendien een behoorlijke invloed op het klimaat, want koolstofdioxide is een belangrijk broeikasgas.

De vraag is nu hoe de algen – ook wel fytoplankton genoemd – aan hun ijzer komen. Komt het voornamelijk uit de lucht, verpakt in stofdeeltjes die over en in de oceanen waaien? Of is de zeebodem hun voornaamste bron, waaruit kleine hoeveelheden loskomen en in het water oplossen?

Op 26 juli stapt een zevenkoppig onderzoeksteam van het Koninklijk Instituut voor Zee-onderzoek (NIOZ) op de Duitse ijsbreker Polarstern om dat uit te zoeken. Tot pakweg half oktober bevaren de leden de Noordelijke IJszee, op zoek naar het ijzer.

Om erachter te komen waar dat precies vandaan komt, kijken ze ook naar andere elementen, zoals aluminium en mangaan. Ijzerdeeltjes in stof reizen namelijk vaak samen met aluminium. En in de oceaanbodem zit veel mangaan. De aanwezigheid van het laatste betekent dus dat het sediment waarschijnlijk de ijzerbron is. Maar vinden de onderzoekers samen met ijzer veel opgelost aluminium in het water, dan is er vermoedelijk niet lang geleden een lading stof in zee terecht gekomen.

En hoewel de echte expeditie pas in juli begint, zijn de avonturen van Patrick Laan, Maarten Klunder, Rob Middag, Charles-Edouard Thuroczy, Sven Ober, Karel Bakker en Marcel Bakker hier al vanaf maart te volgen. Dan starten namelijk de voorbereidingen, waaronder een testcruise bij de kust van Portugal. Want voordat de ploeg op pad gaat, moet die natuurlijk wel zeker weten dat alle benodigde apparatuur werkt. Extra bemanningsleden op de testcruise: Loes Gerringa en Klaas Timmermans. Voor de echte tocht neemt technicus Lorendz Boom bovendien de plaats in van Marcel Bakker. Hein de Baar is de projectleider.