ForumImages en het jubilerende Arctisch Centrum van de Rijksuniversiteit Groningen hebben in het kader van de Poolnacht van Groningen een selectie gemaakt van een twintigtal poolfilms. Een idee dat een jaar geleden begon met slechts een paar filmsuggesties, is uitgegroeid tot dit spannende poolfilmfestival Frozen Images.

Als antropoloog ben ik uiteraard zeer benieuwd naar de films over de mensen in het Hoge Noorden. Allereerst de verrassende opening met Arctic ramadan. Over moslims, de ramadan en de noordelijkste moskee ter wereld in het Noorse Tromsø. Een heel toepasselijke film in het kader van deze blog over migranten in en uit het Noordpoolgebied. Maar natuurlijk is er ook uitgebreid aandacht voor het leven van de inheemse volkeren. De Samen uit Noord-Scandinavië in The Kautokeino rebellion, de Inuit van Groenland tot aan Alaska en de Nivchs van Siberië in onder meer La longue trace, Atanarjuat, The last days of Shishmaref, A piebald dog running on the edge of the sea en de klassieker Nanook of the North.

Maar het leuke aan dit festival is in mijn ogen juist het diverse aanbod van speelfilms en documentaires. Spanning vind je in de Russische thriller How I ended this summer dat zich afspeelt op een verlaten Arctisch onderzoeksstation. Prachtige beelden van de dieren en de natuur in Encounters at the end of world en Ice bears of the Beaufort. Films over avontuurlijke onderzoekers en poolreizigers in 365 days under Antarctic ice en Desert 79 degrees, 3 journeys beyond the known world. En speciaal voor de kinderen zijn er de avonturen van De kleine ijsbeer en March of the penguins.

Voor mij betekent het vier dagen vertoeven in zaal 2 van ForumImages. Er staat mij dus een heuse poolfilmmarathon te wachten. Ik heb er zin in.

Van 16 tot 19 december in Grongen dus. Meer info hier!

Ik schreef al eerder dat ik me verheug op de Literaire Poolnacht die op woensdagavond 24 november plaatsvindt. Het Arctisch Centrum organiseert de avond samen met de afdeling Scandinavische Talen en Culturen van de Rijksuniversiteit Groningen en in mijn ogen is het ons gelukt om een interessante groep van auteurs uit te nodigen. Op één avond horen we van Bernlef, Remco Ekkers, Sacha Landkroon, Lars Saabye Christensen, Ailo Gaup, Ole Korneliussen en Joyce Roodnat wat zij met het Hoge Noorden hebben. En door middel van voordrachten ervaren we hoe zij het Arctisch gebied in hun oeuvre verwerken. We zullen ontdekken of de Nederlandse auteur Bernlef anders naar het Noorden kijkt dan de Samische Ailo Gaup.

De in Groenland geboren Ole Korneliussen bezocht al eerder dit jaar ons land. Vanwege de publicatie van Qivittoq. Verhalen uit Groenland bij uitgeverij Wilde aardbeien (Nederlandse vertaling van de Deense verhalenbundel Det andet dyr van Korneliussen), trad Korneliussen op tijdens de Bardot Proviant Klub, een tentoonstelling over Groenland, van Mediamatic in Amsterdam en op de Rijksuniversiteit Groningen. En nu mag hij dus weer voordragen in het Groenlands.

Maar de avond biedt duidelijk niet alleen maar Groenlandse proza en poëzie. Het Nederlands, Noors, Deens en hopelijk Samisch zullen ook klinken. Het programma is bijna rond, ik denk nog twee keer vergaderen, de laatste gedichten vertalen van het Noors en Deens naar het Nederlands en dan is de organisatie er klaar voor. Dan kunnen wij, net als de overige gasten, genieten van een mooie literaire poolnachtervaring.

Zie voor meer informatie De Poolnacht-site

Het is nu tijd om de gegevens die ik verzameld heb uit te werken. Ik moet mijn laatste interviews transcriberen, ideeën uitwerken, schrijven. Als ik interviews afneem met Groenlanders in Denemarken, neem ik deze op met een voicerecorder. Naast dat ik aantekeningen neem tijdens het vraaggesprek, heb ik het hele gesprek dus ook digitaal. Die gesprekken kan ik dan zo op mijn computer zetten en afluisteren. Dat is ideaal, maar het betekent ook veel transcribeerwerk. Als ik het gesprek eenmaal heb afgenomen, begin ik met zo’n transcriptie. Met het uitwerken van één uur interview ben je zo een paar uur bezig. Gelukkig heb ik sinds kort een transcribeerset dat het uitwerken veel aangenamer maakt. Met behulp van een voetpedaal kan ik nu mijn interviews stopzetten. Eerder zette ik de interviews stop met behulp van mijn muis, waardoor ik altijd met één hand het toetsenbord moest loslaten en minder handig en snel kon typen. Nu houd ik mijn handen vrij en kan ik lekker snel doorwerken.

`Als dan straks alle interviews uitgewerkt zijn, zal ik ze allemaal weer gaan lezen, analyseren, zoeken naar overeenkomsten. En als dat gebeurd is, is het tijd om te gaan schrijven. Schrijven over wat de interviews mij vertellen over het leven van Groenlanders in Denemarken. De komende weken ben ik hier nog wel mee bezig. Nieuw veldwerk staat dan ook pas voor volgend jaar op het programma.

En verder houd ik gelukkig nog wat tijd over om me in te zetten voor de viering van het 40-jarig bestaan van het Arctisch Centrum, de afdeling waar ik voor werk. Van 15 november tot 15 januari vinden er vanwege het jubileum allerlei activiteiten plaats in Groningen. Het evenement heet de Poolnacht van Groningen en belooft mooi te worden. Ik zie zelf erg uit naar het bezoek van Bernlef en de Groenlandse auteur Ole Korneliussen op 24 november. Ook verheug ik me op het Poolfilmfestival in ForumImages van 16-19 december. Maar er is veel meer zoals lezingen (van onder anderen Jelle Brandt Corstius), tentoonstellingen en excursies. Als bepaalde activiteiten dichterbij komen en ik even niet mijn voet op het pedaal heb om een interview uit te werken, zal ik mijn best doen om de pooljaar.nl-lezer op de hoogte houden. Maar voor wie nu al meer wil weten, raad ik aan te kijken op De Poolnacht.

En dan hoop ik van harte: Takuss (tot ziens) – zoals de Groenlanders zeggen –  in Groningen!

Afbeelding van de Deense Nederzetting in Trankenbar in de zeventiende eeuw.

Vandaag las ik op een Groenlandse nieuwswebsite een bericht over de gebrekkige kennis van Denen over Groenland en de Deense koloniale overheersing. Volgens een lid van de Groenlandse regering zou hier in Denemarken meer aandacht aan moeten worden besteed. Nu worden Groenlandse migranten vaak geconfronteerd met stereotypen, wat de integratie van Groenlanders in Denemarken zou bemoeilijken.

Ik vind zo’n discussie erg interessant en ik kan me goed voorstellen dat het frustrerend is voor Groenlanders – maar ook voor migranten in het algemeen – om steeds opnieuw geconfronteerd te worden met allerlei naïeve vragen over je achtergrond. In mijn ogen is het vooral ook interessant omdat eenzelfde discussie in veel - zo niet alle - voormalige landen met koloniën een rol speelt. Zeker ook in Nederland. Want wat weet ik nou eigenlijk over migranten uit onze eigen voormalige Nederlandse koloniën? En over Indonesië, Suriname en de Antillen in het algemeen? Welke status hebben de Antillen nu precies binnen ons koninkrijk? Wat is de hoofdstad van Saba? Via Google natuurlijk eenvoudig na te gaan. Maar volgens mij weten wij Nederlanders hier toch vrij weinig over. En dat terwijl we nog best vaak in aanraking komen met de nasleep van de Nederlandse inmenging in den vreemde. We vinden de sporen in de literatuur (denk aan romans van onder meer Hella Haase), het nieuws (we volgen de berichten over Desi Bouterse op de voet) en ‘onze’ eetcultuur (van Surinaamse roti tot een Indonesische rijsttafel).

Voor mij een reden om mijn kennis hierover eens wat op te vijzelen. Daarom ga ik later deze week een bezoekje brengen aan de Pasar Malam in Assen. Wellicht leer ik zo iets meer over tradities van Indische migranten in Nederland. Mogelijk ook interessant voor een vergelijkend perspectief in mijn eigen onderzoek en misschien een aanleiding om hier op pooljaar.nl te berichten over warmere streken. Niet verkeerd lijkt me nu de regen en de kou in Nederland weer hun intrede lijken te doen.

Zaterdag kwam ik aan in Kopenhagen. Op het centraal station, dat tegenover Tivoli ligt, viel het me meteen op. Er waren daar meer Groenlanders dan ik gewend ben. Ik had me wel laten vertellen dat Groenland in Tivoli een dag is waarvoor Groenlanders uit heel Denemarken naar Kopenhagen komen en Groenlanders uit Groenland voor naar Denemarken reizen. En dat was dus duidelijk te zien.

Sinds een aantal jaren duurt Groenland in Tivoli drie dagen. Zover ik begrepen heb is niet iedereen blij met deze verlenging, want de kans dat je bekenden uit Groenland misloopt is nu wel groter, maar de best bezochte dag blijft wel 1 augustus. Die dag vinden ook de meeste activiteiten plaats. Zo vond er een modeshow plaats met kleding van zeehondenbont, werden er allerlei knappe trucs vertoond met kajaks en waren er optredens van meerdere Groenlandse muzikanten zoals Nive Nielsen, Simon Lynge en de band Nanook.

Naast dat ik het erg leuk vond om Groenlanders tegen te komen die ik in het kader van mijn onderzoek heb geïnterviewd, was ik vooral erg blij met alle positieve aandacht die deze dag uitging naar Groenland. Meestal is dat anders. Wij kennen het wel van de Antillen. De verhalen de daar de ronde over doen zijn ook niet altijd echt positief. Dat geldt dus ook voor Groenland. Juist de problemen die er spelen zoals alcoholmisbruik en de vele zelfmoorden krijgen veel aandacht in de (Deense) media. Maar Groenland in Tivoli liet gelukkig al het moois dat Groenland te bieden heeft zien. Van lekker eten (burgers van muskusos), mooie kleding tot goede muziek. Tijdens Groenland in Tivoli kregen de aanwezige Groenlanders weer even te merken dat ze trots mogen zijn op hun land.

Mijn Renault

Poolonderzoekers gebruiken hele verschillende onderzoeksinstrumenten voor hun onderzoek. Vaak gaat het om groot en duur apparatuur zoals onderzoekschepen met de nieuwste snufjes. Een antropoloog is in zekere zin zijn/haar eigen onderzoeksinstrument. Zo neem ik zelf mijn interviews af met Groenlandse migranten in Denemarken. Maar daarnaast ben ik behoorlijk afhankelijk van mijn oude, grijze Renault.

Ik heb afspraken op verschillende plekken en het zou mij veel extra tijd kosten als ik met het openbaar vervoer zou moeten. Het zijn van die praktische problemen waar de eerste antropologen die op veldwerk gingen niet of nauwelijks mee te maken hadden. Stiekem word ik dan wel eens jaloers. Zo iemand als Bronislaw Malinowski (1884-1942) die tussen 1915 en 1918 langere tijd op de Trobriand-eilanden in de Pacific verbleef, deed zijn veldwerk op een eiland waar hij het leven van de bewoners relatief gemakkelijk kon volgen. Maar ja, bijna 100 jaar later gaat dat nou eenmaal anders. Ik spreek met Groenlanders die op verschillende plekken wonen en moet daarvoor reizen. Daarnaast wil ik ook graag weten welke contacten Groenlanders in Denemarken onderhouden met andere Groenlandse migranten. En ook daarvoor is het ideaal dat ik af en toe met mijn auto met ze mee kan reizen.

Het was daarom wel even schrikken toen er afgelopen week onderweg naar een afspraak opeens veel herrie onder de auto vandaan kwam. Wat had ik nu aan mijn Renault hangen? Ik was bijna op de plek van bestemming en ben maar rustig doorgereden. Daar aangekomen onder de auto gekeken, maar ik zag niets, dus toen maar gewoon naar mijn afspraak gegaan.

Terug naar huis was het geluid eerst weg, maar het kwam al gauw terug. Ik was pas rond 22:30 thuis, dus de garage moest tot de dag erna wachten. Ik zag er wel een beetje tegenop. In Nederland heb ik geen auto en heb er dus weinig verstand van. Een monteur kan mij wat dat betreft van alles wijsmaken. Een aantal jaren geleden was ik ook voor onderzoek in Denemarken en ook toen had ik pech met mijn auto. Toen trof ik een monteur die enorm West-Juts sprak – een dialect waar ik weinig van begreep. Maar deze keer sprak de monteur aardig rigsdansk – algemeen beschaafd Deens – en hij wist me al gauw te verzekeren dat het meeviel. Een van de beugels waar de udstødning (uitlaat) opleunt had losgelaten. Ik kon gewoon naar mijn volgende afspraak en moest aan het einde van de dag maar terugkomen.

Dat heb ik gedaan. Om een uurtje of 16:00 was ik weer bij de garage en een kleine tien minuten later was het weer opgelost. Mijn auto was weer herrieloos en de volgende dag bracht mijn Renault me gelukkig zonder problemen naar mijn volgende afspraak.

Het kwam zo. Nadat ik mijn eerste contacten had gelegd met Groenlanders en eerste interviews had afgenomen, werd ik door een Groenlandse vrouw, die tot vorig jaar mei in de Groenlandse hoofdstad Nuuk woonde, uitgenodigd voor een Tupperware-party bij haar thuis. Ze zei tegen me dat ik dan verschillende Groenlanders zou ontmoeten en dat was voor mij een goede reden om te komen. Nadat ik me ervan verzekerd had dat ze het echt meende, ging ik enthousiast op haar uitnodiging in.

De gastvrouw had per sms verschillende Groenlandse familieleden en vrienden uitgenodigd. Helaas had niet iedereen het tijdstip goed meekregen en waren we uiteindelijk maar met een klein groepje. De gastvrouw zelf, vier andere Groenlandse vrouwen, de Deense demonstratrice en ik, de Nederlandse antropoloog. Voor vier van ons was het de eerste Tupperware-party. De gastvrouw had al eens een party bijgewoond in Groenland.

De demonstratie werd in het Deens gehouden en er werd vaak verwezen naar typische Deense etenswaren zoals spegepølse (salami), stegt flæskesteg (gebraden varkensvlees) en flødekartofler (aardappels met room), die heel goed bewaard of bereid kunnen worden in Tupperware-producten. Tupperware heeft echt hele nuttige spullen zoals de Mini Max-kommen en van de Mini Quick Chef waren we allemaal behoorlijk onder de indruk. Het helpt natuurlijk ook dat je de spullen uit mag proberen. Feeling krijgen met het product heet dat toch?

Maar gaf deze Tupperware-party naast feeling voor de Mini Quick Chef mij ook meer inzicht in het leven van Groenlandse migranten in Denemarken? Met zo’n kleine opkomst kun je je misschien afvragen wat het nut is van dergelijk veldwerk. Dat houdt mij natuurlijk af en toe ook bezig. Maar ik weet mezelf dan wel weer te overtuigen dat het echt nut heeft. Door het volgen van verschillende activiteiten (hoe kleinschalig ook) van de mensen die je als antropoloog beter wilt begrijpen, krijg je een groter inzicht in het leven van die mensen. Dat geldt ook voor deze Tupperware-gangers. Zo wil ik voor mijn onderzoek graag weten met wie Groenlanders in Denemarken omgaan en daar weet ik na het bijwonen van de party weer iets meer over.

En dan rest nog de vraag of deze ‘Groenlandse’ Tupperware-party nu zo anders was dan een Deense of Nederlandse Tupperware-party. Ik denk het niet, maar ik ben natuurlijk geen Tupperware-expert. Maar ondanks dat we misschien verschillend eten lekker vinden, van zeehond en flæskesteg tot stamppot, in de keuken maken we in ieder geval graag gebruik van dezelfde gemakken, want gekocht werd er tijdens deze Tupperware-party wel.

Nog nieuwsgierig of ik ook iets gekocht heb? Ja, natuurlijk! Een litermaat voor mijn moeder. Zo eentje met een deksel en antispatrand. En voor mezelf een echt Tupperware-snijplankje. Totale schade 338 kronen (ca. € 45.-) en dat is inclusief verzendkosten en het gastencadeau, een echte Tupperware-beker.