Al 35 jaar vindt er op 1 augustus iets bijzonders plaats in het pretpark Tivoli in Kopenhagen. Tivoli staat die dag in het teken van Groenland. Ik had er al veel over gehoord. Meerdere Groenlanders hadden mij enthousiast verteld over het evenement. Voor mijn onderzoek wilde ik deze dag dan ook graag eens meemaken. Afgelopen zondag was ik er voor het eerst bij.

Zaterdag kwam ik aan in Kopenhagen. Op het centraal station, dat tegenover Tivoli ligt, viel het me meteen op. Er waren daar meer Groenlanders dan ik gewend ben. Ik had me wel laten vertellen dat Groenland in Tivoli een dag is waarvoor Groenlanders uit heel Denemarken naar Kopenhagen komen en Groenlanders uit Groenland voor naar Denemarken reizen. En dat was dus duidelijk te zien.

Sinds een aantal jaren duurt Groenland in Tivoli drie dagen. Zover ik begrepen heb is niet iedereen blij met deze verlenging, want de kans dat je bekenden uit Groenland misloopt is nu wel groter, maar de best bezochte dag blijft wel 1 augustus. Die dag vinden ook de meeste activiteiten plaats. Zo vond er een modeshow plaats met kleding van zeehondenbont, werden er allerlei knappe trucs vertoond met kajaks en waren er optredens van meerdere Groenlandse muzikanten zoals Nive Nielsen, Simon Lynge en de band Nanook.

Naast dat ik het erg leuk vond om Groenlanders tegen te komen die ik in het kader van mijn onderzoek heb geïnterviewd, was ik vooral erg blij met alle positieve aandacht die deze dag uitging naar Groenland. Meestal is dat anders. Wij kennen het wel van de Antillen. De verhalen de daar de ronde over doen zijn ook niet altijd echt positief. Dat geldt dus ook voor Groenland. Juist de problemen die er spelen zoals alcoholmisbruik en de vele zelfmoorden krijgen veel aandacht in de (Deense) media. Maar Groenland in Tivoli liet gelukkig al het moois dat Groenland te bieden heeft zien. Van lekker eten (burgers van muskusos), mooie kleding tot goede muziek. Tijdens Groenland in Tivoli kregen de aanwezige Groenlanders weer even te merken dat ze trots mogen zijn op hun land.

naar_huis

Of je weer weg kunt uit Kytalyk, is erg afhankelijk van het weer. Op het stukje Indigirka dat je passeert, kan het namelijk flink spoken. Als de noordenwind tegen de stroomrichting in blaast ontstaan er hoge golven die lelijke dingen kunnen doen met kleine speedbootjes. Ongemakkelijk, als je ook het vliegtuig moet halen.

Die harde noordenwind is er nogal vaak. Vanaf vrijdag is de temperatuur weer met zo'n twintig graden gezakt, van 32 graden naar 12, en is de wind in de noordhoek gaan zitten. Zaterdagnacht is daar nog veel regen en zelfs onweer bij gekomen. Afgesproken is, dat Tanja ons zondagmiddag komt halen. Ze is echter verlaat doordat ze vanwege het slechte weer later terugkwam van een inspectietocht elders.

Tegen het avondeten is ze er, met drie boten en drie 'boat drivers': Valentin, Iwan en Iwan. Alja heeft een maaltijd klaar - grutten met rendiervlees - en de meegebrachte flessen wodka gaan open. Ik heb het daar niet zo op, want het wordt snel een drinkgelag, en dan zit je met een dronken boat driver op de rivier. Gelukkig kennen Valentin en de beide Iwans hun verantwoordelijkheid en ze laten zich na het eerste glaasje niet meer bijschenken. Ik heb dat wel eens anders meegemaakt, en dat betekent algauw een dag uitstel.

Het is wat onzeker hoe de terugreis geregeld gaat worden. Er is inderdaad harde noordenwind, er is veel bagage en er zijn veel mensen. Bovendien is de accomodatie in Chokurdagh beperkt. Het hotelletje kan maar vijf personen herbergen. Uiteindelijk wordt besloten dat Tanja en Alja in Kytalyk blijven (het is tenslotte ook Tanja's buitenhuisje), en dat wij vertrekken.

Dawai, dawai, snel in de boten, alles gaat dan ineens heel snel. We scheuren weg, de rivier staat heel laag en de schippers moeten uitkijken voor ondiepten. Onderweg spectaculaire landslides langs de hoge oevers. Het wordt steeds mistiger: het water heeft een mediterrane temperatuur terwijl er een ijskoude noordenwind overheen blaast. Uiteindelijk draaien we de Indigirka op - de golven zijn inderdaad hoog en onze stuurman heeft al zijn aandacht erbij nodig. Dan, eindelijk doemt uit de mist de stad op. Als die mist maar niet blijft hangen, want dan kan er geen vliegtuig landen op Chokurdagh Aeroport.

kytalyk_hilton

We koken niet zelf, dat doet Alja. Die woont gedurende ons verblijf in de tundra, samen met haar dochtertje Dascha, in een huisje wat we de 'Kytalyk Hilton' hebben gedoopt.  Alja's restaurant is het aangebouwde keukentje, met een petsjka (houtkacheltje), een tafeltje en een paar bankjes.

Over Alja's kookkunst niets dan goeds, alleen moet ze het met wel erg eenvoudige middelen doen. Koken op de petsjka (vergelijkbaar met een campingasbrander zonder regelknop), en een assortiment dat culinaire creativiteit bepaald niet de ruimte geeft. Een koelkast is er wel: onder de grond, een gat in de permafrost. Maar voor de rest wordt alles in huis bewaard, wat met het warme weer de kwaliteit niet ten goede komt. De broodvoorraad is minstens een week oud en het brood wordt steeds harder. De maaltijden varieren tussen griesmeelpap, rijst met vis en ketchup, gretska (grutten) met vis en ketchup, rijst met rendiervlees en ketchup, rendiervlees met rijst en ketchup, en soep waarin de restanten van een van voorgaande maaltijden verwerkt zijn. Groenten: rauwe ui, komkommers, erwten uit blik. Een van de eerste keren dat ik hier was, kwamen er een paar biologen uit Moskou langs, die een bak met tomatensalade bij zich hadden. De lekkerste tomatensalade die ik ooit gegeten heb!

En dan nu het 'wat dies meer zij'. Eten wordt verteerd, en de producten daarvan moet je ergens kwijt. Dat 'ergens' is in Siberie doorgaans een hurkplee, een houten hokje op een veilige afstand van het huis.

In streken waar de permafrost wat dieper zit bevindt zich onder het houten hokje een kuil. Hier kun je echter geen diepe kuil graven, met 40 centimeter aan het eind van de zomer houdt het wel op en zit je op het ijs. Daarom wordt het houten hokje op palen gezet en wordt er een doorgezaagde oliedrum onder gezet om één en ander op te vangen. Om te voorkomen dat de hele tundra bedekt raakt met weggewaaid pleepapier, staat in het hokje een emmer waar je het toiletpapier na gebruik in kunt dumpen. Men is wel netjes in Siberië. Helaas is vooral met warm weer en veel muggen toiletbezoek een haastige zaak.

Je moet wat overhebben voor de wetenschap.
(25 juli 2010)

Hiltom

We zijn niet de enigen die naar Kytalyk vertrekken. Naast reisgenoten Gabriella en Moitja is er ook een Japanse collega, Go Iwahana. Hij gaat een boring doen in de permafrost op de site. Hij heeft een paar dagen vertraging, wat mij wel goed uitkomt, want ik ben wel nieuwsgierig naar wat hij opboort.

Met twee speedbootjes beginnen we aan een tocht van een dikke drie uur. Het is intussen wat frisser geworden, al is het nog steeds boven de twintig graden. In dit geval wel prettig, want normaal is het altijd een ijskoude tocht over de rivier. De bootjes zijn nietig klein op de brede Indigirka. Vaak kun je niet eens varen, dan zijn de golven te hoog en dan wordt de tocht uitgesteld. Opgepropt met zwemvesten aan en veel bagage zitten we in de bootjes. Eerst gaat het niet goed - ons bootje is te zwaar beladen. Nadat er wat bagage naar de andere boot is verhuisd, gaat het beter.

Vanuit de Indigirka varen we al snel een zijrivier op: de Berelegh. Hemelsbreed is de afstand Chokurdagh-Kytalyk 30 kilometer, maar via de bochten van de rivier is het ongeveer 80 kilometer. Het is een wirwar van rivierlopen en meren, waar je goed de weg moet kennen. Langs de oevers is hier en daar ijsrijke permafrost te zien, die door erosie van de rivieroevers wordt blootgelegd.

Eindelijk een paar bekende heuvels, het decor van aktiviteiten van de komende weken. Dit soort heuvels in de tundra heten in het Russisch 'yedoma'. Deze yedoma heeft in de wetenschappelijke literatuur over klimaatverandering een sinistere klank gekregen. De yedoma-heuvels bestaan uit afzettingen uit de ijstijd, grotendeels löss, rivier- en meerafzettingen. Er zit heel veel ijs in - vaak bestaat het materiaal voor zo'n 70 tot 90% uit ijs. Daarnaast bevatten de yedoma-afzettigen organisch materiaal. Bij smelten van de permafrost kan dat omgezet worden in kooldioxide en methaan. Onze onderzoekslokatie ligt dus echt op een 'hotspot'.

Het kamp ligt aan het begin van het Kytalyk-reservaat. Het bestaat uit wat losse huisjes en hutjes, en een wat groter huis wat er door het Wereld Natuur Fonds is neergezet. Verder is er nog een blauwe directiekeet: ons 'lab'. In het WNF-huis zijn ieder jaar zomerkampen voor kinderen. Deze zomer niet: voor ons prettig want dan kunnen wij er slapen. En dat komt extra goed uit omdat de groep deze keer wel erg groot is: vijf Nederlanders, twee Japanners, drie Russen. En onze kokkin Alja en haar dochtertje van vier, Dascha.

Na de boottocht heeft Alja hete soep. Daarna meteen beginnen met werk, en 's avonds bier. We wisselen ervaringen uit. Het blijkt hier ook griezelig warm te zijn geweest, wat garant staat voor ziedende wolken muggen. Verder is de tundra ook droger dan normaal. Benieuwd wat die combinatie oplevert voor de methaanemissie. Door de hogere temperaturen zou je meer methaan uit de moerassige bodem moeten krijgen, door de droogte minder.

Kytalyk Hilton (22-7-2010)