Ellen Dorrepaal

De toendra is het lege, kale landschap ten noorden van de noordelijke naaldwouden. Leeg? Nou, er wonen inderdaad niet veel mensen. En kaal ja, want de winters zijn er lang en veel te koud voor bomen. Wat is er dan te doen voor een plantenecoloog zoals ik, iemand die bekijkt hoe planten op hun omgeving reageren en hoe ze hun omgeving be•nvloeden?

Als je goed kijkt is de toendra gelukkig helemaal niet zo kaal. Maar dan moet je even de horizon vergeten en omlaag kijken naar wat er allemaal rond je voeten groeit. De meeste planten op de toendra zijn namelijk heel klein en groeien dicht op elkaar. Zo zijn ze het beste beschermd tegen de koude, uitdrogende wind die Õs winters over de toendra raast. Je ziet er bijvoorbeeld allerlei verschillende mossen, die op de toendra net zo gewoon zijn als grassen bij ons. Mossen zijn geen snelle groeiers Ð helemaal niet als het zo koud is Ð maar op de ongerepte toendra groeien ze al eeuwenlang ongestoord door. Daardoor hebben al die mossen samen inmiddels een heleboel koolstofdioxide uit de lucht opgenomen en vastgelegd in hun blaadjes en stengeltjes. Na hun dood rotten mosblaadjes en -stengeltjes op de koude, zompige toendra veel langzamer weg dan bijvoorbeeld dode berkenblaadjes of dennennaalden en daardoor blijft al die koolstof vervolgens duizenden jaren in de bodem vastzitten.

Koolstofdioxide is een van de belangrijkste gassen in de lucht die zorgen voor de opwarming van de aarde. Mossen op de toendra hebben dus gedurende duizenden jaren langzaam koolstofdioxide uit de lucht ÔgefilterdÕ en in de grond opgeslagen en zo hebben ze de hoeveelheid van dit gas in de lucht helpen verminderen. De grote vraag is wat er gaat gebeuren nu het klimaat op de toendra warmer wordt. Zorgt de opwarming er bijvoorbeeld voor dat het wegrotten van de dode mossen sneller gaat, net zoals een krop sla sneller bederft op je aanrecht dan in de koelkast? Of gaan de mossen juist harder groeien, zodat ze nog meer koolstofdioxide uit de lucht kunnen filteren? Zou de opwarming er zelfs voor kunnen zorgen dat de toendra langzaamaan wordt overwoekerd door bos?

Dit is het soort vragen dat bij me opborrelt als ik over de toendra dwaal, en die ik daarom in mijn onderzoek probeer te beantwoorden. Eerst reisde ik daarvoor als een trekvogel iedere zomer uit Nederland naar Lapland. Sinds januari 2010 woon ik het hele jaar rond in noord Zweden, waar ik werk bij het Climate Impacts Research Centre van de Universiteit van UmeŒ.

Stem of voeg toe aan :