Gasanalyse op de warme tundra: ga er maar naast staan en laat maar een scheet.
Vanuit Moskou, onderweg naar Chokurdagh. Door de douane op Moskou Sheremetovo heen met mijn gasanalyse apparaat is gelukt, het viel nog mee. Slechts een uurtje wachten en wat formulieren en stempels verder. De douaniers waren vriendelijk en behulpzaam, al was duidelijk dat ze snoeshanen met een moeilijk formulier en een raar apparaat niet dagelijks over de vloer kregen. De security check op Schiphol was vervelender. Die wilden het liefst dat ik het apparaat open zou schroeven. Kijk maar, het is echt een gasanalyse apparaat, ga er maar naast staan en laat maar een scheet!
Overigens hoorde ik net voor mijn vertrek dat ons een flinke boete wacht over de import van onze apparatuur in 2008, omdat we vergeten waren de importtermijn te verlengen. Flinke schadepost, sneu geld, kun je geen onderzoek mee doen en het kost nog een hoop tijd ook. Ik hoop dat de soep niet zo heet gegeten wordt als het wordt opgediend.
In Moskou is het wel goed heet. In mijn vorige blog vertelde ik dat er voor de tundra ook een temperatuur van vijfendertig graden verwacht werd. Volgens de weersverwachting van gisteren kunnen we daar binnenkort zelfs 38 graden krijgen. Wat ervan waar is weet ik niet, die dag dat er 35 graden voorspeld werd bleef de temperatuur ook net onder de dertig. Ik hoop maar dat ze het mis hebben, durf niet te denken aan de zwermen muggen. Vandaag zag het weerbericht er gunstiger uit: later in de week een omslag naar koeler weer - maar nog altijd bovengemiddeld warm.
Een langere termijn verwachting opstellen voor een gebied waar nauwelijks weerstations zijn is moeilijk. Kijk maar eens naar de kaart op de WMO website waar de stations liggen.
Een heleboel in Europa en de VS, op de enorme Siberische landmassa bijna niets. In ieder geval lijkt de zomer warmer dan normaal te worden. Van groot belang om onze methaan en kooldioxide meetapparatuur aan de gang te houden dus, om te kijken wat voor effect dat heeft.
: 
5 reacties
Laat een reactie achter
Beste Ko,
Eergisteren (29 juli 2010) zijn wij teruggekeerd van onze (voorlopig eerste en enige??) Siberië reis. Als voorbereiding op onze reis heb ik regelmatig je blog gelezen. Ik werk als docent natuurkunde en NLT op een Havo/VWO school en ben dan ook blij dat je je op het onderwijs in Nederland richt met je site. Wij zijn met een Marsroetka vanuit Nerioengri naar Jakoetsk gereisd. Mark Schats heeft ons in het permafrost instituut rondgeleid. Heel bijzonder om onder de aardoppervlakte -8 graden te voelen terwijl het een paar meter boven de grond ruim 30 is. Verder zijn we op zoek gegaan naar Sergins Schacht. Helaas troffen niet meer dan een verlaten blokhut met een informatiebordje.
Wat de temperatuur in Rusland betreft kunnen we de waarden die je noemt bevestigen: we troffen (tot onze verbazing) temperaturen aan (”straatwaarden”) van achtereenvolgens 32, 34 en 36 graden op 13, 14 en 15 juli 2010 met verwachtingen voor nog hogere temperaturen de dagen daarna. Dat betekent dichtbij het maximumrecord dat in de boeken staat. Bewoners van Jakoetsk deden ons geloven dat dit temperaturen zijn die regelmatig voorkomen in juli. Wij meenden dat dit waarschijnlijk wel een uitzonderlijk warme juli maand moet zijn geweest in grote delen van Rusland. Kun jij dat bevestigen?
Op 28 juli waren we terug in Moskou waar straatwaarden van 39 graden te lezen waren. Wellicht in werkelijkheid een graadje lager, maar toch: flink warm.
Wat wij ons afvragen: Hoeveel invloed heeft een graad temperatuurstijging uiteindelijk op de dikte van de permafrostlaag, hoeveel afbraak geeft dat aan de bovenkant en hoeveel aan de onderkant. Na hoeveel tijd heeft die nieuwe dikte zich (met name aan de onderkant) gestabiliseerd bij een dikte van ca 300 m.
Groeten,
Jan de Schipper
Beste Jan,
In Yakutsk komen temperaturen bovende dertig graden inderdaad regelmatig voor in de zomer. In de tundra verder noordelijk nauwelijks.
Over de dikte van de permafrost valt zonder rekenwerk met modellen weinig te zeggen. Veel hangt af van het type begroeiing en het materiaal waaruit de bodem bestaat. Wat we dit veldwerk wel zagen is dat de opdooilaag aan de bovenkant van de permafrost duidelijk dikker was dan normaal in juli
Ko van Huissteden
Als het daar dan ’s zomers regelmatig zo tropisch warm is, hoe ziet de grond er daar dan uit? Hier in ons kikkerland is het dan kurkdroog, daar in Rusland echter heeft men te maken met de permafrost, is de grond daar dan eerder drassig, als in een hoogveenmoeras(1)? Als dit het geval is, komt u er daar dan ook veel ‘van zulke opdooimeren’ (thermokarst meren is dacht ik de term?) tegen(2)? Zelfs met zulke tropische meren, wat mij persoonlijk moeilijk te geloven lijkt(4)?
Kan het zijn, dat doordat de opdooilaag dikker was, er ook meer methaan is vrijgekomen, in de vorm van gashydraten(5)?
Het beeld dat ik namelijk heb gekregen, na enkele tientallen bronnen te hebben gelezen, is dat er in de voorlaatste ‘tussenijstijd’ (ik ben de juiste term even vergeten) veel begroeiing is geweest rond de huidige permafrost grens. Door de vele begroeiing, is er een rijke laag met veel koolstof ontstaan, volgens een brom de zogenaamde yadoma laag(volgens andere neergelegd tijdens het Pleistoceen) Het feit blijft dat er er lagen liggen vol koolstof, welke nu onder de permafrost, en daar buiten, liggen. In de afgelopen 11.000 jaar(de tijd dat de permafrost nu bestaat) hebben deze koolstofrijke lagen kunnen ontleden in koolstofdioxide en methaan, welke door de druk zijn samengeperst tot methaan hydraten. Klopt dit(6)?
Vriendelijke groeten,
Kai van Meer
Beste Kai,
Je moet niet vergeten dat Yakutsk een extreem landklimaat heeft, waardoor de zomer- en wintertemperaturen zo ver uiteeliggen. Het is overigens maar een korte periode dat het ’s zomers zo warm wordt - juli-augustus. Hoewel het er flink kan regenen (stevige donderbuien) is het er gemiddeld inderdaad nogal droog. In de omgeving van de stad vind je bijvoorbeeld steppevegetatie naast bos.
Opdooimeren (thermokarst meren inderdaad) komen er veel voor. Ze worden daar ‘alas’ genoemd. Meestal is het een combinatie van een meer, omgeven door steppe-achtige weiden. Het meer wisselt in grootte, naar gelang je een nat of droog jaar hebt. Veenmoerassen kom je er niet tegen, het klimaat is er te droog voor veenvorming (in het westen van Siberie liggen wel uitgestrekte veenmoerassen).
De meeste dooimeren zijn al heel oud en zijn vooral ontstaan aan het einde van de laatste ijstijd, door opwarmen en vooral ook natter worden van het klimaat. De laatste tien jaar lijkt de activiteit weer toe te nemen en worden nieuwe meren gevormd volgens onze Russische collega’s. Dat is niet alleen eek kwestie van temperatuur, maar vooral ook meer neerslag. Een dikkere sneeuwlaag in de winter isoleert de permafrost van de winterkou, waardoor de permafrost warmer wordt en de opdooilaag dikker.
In de meren wordt rond Yakutsk veel methaan gevormd. Dat is vooral methaan wat onstaat uit verse organische stof van vegetatie die in het meer groeit ,of tijdens het dooien van de permafrost erin zakt.
Methaanhydraten zitten over het algemeen diep in de permafrost. Voor vorming van hydraat zijn hoge druk en lage temperatuur nodig, De methaanhydraten kunnen gevormd worden uit methaan wat vanuit grotere diepte omhoog komt en aan de onderzijde van de permafrost blijft ‘hangen’. Pas als de permafrost tot op grotere diepte ontdooit kan dit methaan vrij komen. Dat gebeurt bijvoorbeeld in vroegere permafrostgebieden die door de zee overstroomd worden, en misschien in diepe dooimeren.
De zogenaamde ‘yedoma’ is inderdaad tijdens het Pleistoceen ontstaan. De koolstof die erin zit bestaat voornamelijk uit plantenresten (en ook van dieren - complete mammoeten) die door de lage temperaturen nauwelijks zijn afgebroken door bacterien. Als dat gaat ontdooien gaat dat spul wel afgebroken worden: in kooldioxide of methaan, al naar gelang waar het terecht komt, boven of onder de grondwaterspiegel. Komt het bijvoorbeeld in een dooimeer terecht, dan wordt er ‘vers’ methaan uit gevormd.
Ko van Huissteden
Dank u! Dat verduidelijkt een hoop.
mvg,
Kai van Meer