Het is de bedoeling om dit jaar met een nieuw eddy covariantiesysteem op de riviervlakte de methaan-emissie te meten. Wat eddy covariantie is heb ik al eerder uitgelegd, in het kort is het een methode uit de meteorologie om te meten hoeveel gas er uit de bodem en planten komt (zoals methaan en waterdamp) of erdoor wordt opgenomen (zoals koolzuurgas).

Uit andere metigen in de voorgaande jaren weten we dat de riviervlakte een sterke bron van methaan is. Maar daar staat tegenover dat de riviervlakte vegetatie door fotosynthese heel veel koolzuurgas kan opnemen. Dan zou de emissie van het ene broeikasgas (methaan) gecompenseerd worden door de opname van het andere. We hebben het alleen nog nooit goed gemeten. Omdat die riviervlakten een groot oppervlak beslaan kan het veel uitmaken in de totale methaan-emissie van de toendragebieden.

Jammer genoeg werkt de rivier niet mee. Als we aankomen staat het water heel hoog. Zo hoog dat je op veel plaatsen geen verschil ziet tussen rivier en riviervlakte, en we met het bootje waarmee we van Chokurdagh naar Kytalyk varen bijna verdwalen. En het water wil ook maar niet zakken. In de eerste dagen van het veldwerk valt er flink wat regen, en dat zorgt voor verdere stijging van het water. De harde wind, die tegen de stroming in blaast helpt ook niet mee. Op de riviervlakte staat zeker een meter water.

Dan moeten we plan B maar uitvoeren. De meetopstelling wordt aan de rand van de riviervlakte neergezet, en van daaruit kunnen we dan later alles op de riviervlakte neerzetten. Vanaf de nieuwe windmolen wordt 600 meter kabel uitgerold voor de stroomvoorziening en een dag later draait het. Als die rivier nu maar eens wilde zakken. De positie die we nu hebben voor de instrumenten is ook niet ongunstig. Als de wind uit de goede richting komt meten we ook de emissie van de overstroomde riviervlakte en kunnen we zien wat er gebeurt als het droogvalt.

En wat we nu wel geregeld hebben is uniek voor Siberie: twee eddy covariantie systemen op de meetlokatie , die van twee heel verschillende ecosystemen de methaan emissies meten.

We zijn dit jaar zeker twee weken vroeger op de tundra aangekomen dan andere jaren. Als we aan komen vliegen blijkt er op de meren nog ijs te liggen. De rivier staat hoog; er is veel sneeuw geweest deze winter. Dat geeft ook veel smeltwater, waardoor de riviervlakte overstroomd is. Op hellingen liggen nog veel plekken met sneeuw.

Toch is het groeiseizoen al begonnen. Zelfs wilgenstruiken die met hun voeten in het water staan lopen al uit. Er is een aantal warme dagen geweest, warmer dan in Nederland op dat moment, met 24 graden. Overigens slaat het weer een dag later om: 5 graden, en natte sneeuw.

Als de zon weer terug is blijkt hoe mooi de tundra kan zijn. De vogels zijn heel aktief, het lijkt wel of je thuis door de weilanden van het Groene Hart loopt (althans het Groene Hart van 30 jaar geleden). Overal watersnippen, leeuweriken, steltlopertjes. Bij het huis broedt een blauwborst, er zijn barmsijzen, en veel kwikstaarten. Als het hermelijntje, dat onder het huis woont, op jacht is zie je  alle kwikstaarten verontwaardigd tsjilpend in de lucht hangen. In het keukentje broedt een kwikstaart. Eerst durft de arme vogel niet meer binnen te komen als we zitten te eten, maar na verloop van tijd is de schroom weg en komen pa en ma kwikstaart af- en aanvliegen met snavels vol insekten.

De tundra bloeit ook uitbundig en ruikt ook naar bloemen. Witte bloemen van Ledum, roze van kartelblad en een valeriaan-soort. Op drogere plaatsen groeit Dryas octopetala, een plantje wat tijdens de laatste ijstijd ook in Nederland voorkwam. Afzettingen uit de ijstijd zitten soms zo vol met blaadjes van Dryas, dat sommige perioden uit de ijstijd ernaar genoemd zijn: Vroege en Late Dryas.

Ook de sneeuwhoenders zijn uitbundig in de weer. In de buurt van de meettoren broedt er eentje. Als er een opvliegt maken ze een typisch, wat kwakend geluid wat het midden houdt tussen de stem van Donald Duck en getetter van een kermisattractie. Er zijn heel veel toendrabewoners die sneeuwhoen een lekkernij vinden. Tijdens een wandeltochtje zien we een poolvos er eentje besluipen, maar het sneeuwhoen heeft geluk door - het wordt opgeschrikt door onze nadering en de vos grijpt mis. Op bijgaande video zie je een sneeuwhoen door de struiken wegsneaken.

De poolvossen hebben het overigens slecht dit jaar. Vorig jaar waren er veel lemmingen, nu zien we er geen. Er zijn poolvossen die zich daarom maar tegoed hebben gedaan aan de kabels van de meetinstrumenten. Vooral de kabels van de meetapparatuur van onze Japanse collega’s moest het ontgelden.

Voor onze meetapparatuur heb je stroom nodig, maar in de tundra zitten geen stopcontacten. Een grote slokop is het methaan eddy correlatie systeem. Eddy correlatie is een manier om te meten hoveel methaan er over een groter gebied uit de grond komt. Het maakt gebruik van wervelingen (eddies) in de lucht. Je meet die luchtbewegingen door met heel hoge frequentie (10 x per seconde) de windsnelheid in horizontale en verticale richting te meten. Tegelijk meet je de concentratie van het gas waarin je geinteresseerd bent. Daaruit kun je dan berekenen hoeveel gas er over een bepaald oppervlak in een bepaalde tijd uit de bodem komt - de flux.

Voor methaan is het nog niet zo simpel om 10 keer per seconde een concentratiemeting te doen. De apparatuur daarvoor vreet stroom - vooral de bijbehorende luchtpomp, die wil 1000 watt hebben. Alle andere apparatuur kunnen we met een paar zonnepaneeltjes en een klein windmolentje laten werken. Maar dit dus niet.

We moeten daarom eerst hard werken aan de oplossing van het energieprobleem. Twee jaar geleden hebben we een grotere windmolen aangeschaft. Door transport- en douane problemen is die nu pas compleet. Onze technicus, Ron, gaat die molen in elkaar zetten. Dat kost een paar dagen: gaten in de permafrost boren (met een handboortje, we hebben geen motorboor), de mast opzetten, de molen erin plaatsen, kast met electronica eraan en een flinke batterij vrachtwagen accu’s. Nog niet zo eenvoudig, verschillende malen moeten we de plannen aanpassen, omdat er toch nog onderdelen missen. Helaas is er geen Gamma om de hoek en moet er flink geimproviseerd worden.

Een paar jaar geleden hebben we ook een diesel generator aangeschaft. Die is echter stuk gegaan, en nu zijn de reserve-onderdelen - een nieuwe startmotor - eindelijk gearriveerd. Die reparatie ga ik dus maar doen. Veel werk, de hele behuizing moet eraf gesleuteld worden om bij de oude startmotor te komen. Als die erin zit, blijkt de generator het nog niet te doen: hij klaagt over te weinig olie. Geen wonder, als ik de olieplug eraf schroef druipt er een teerachtige substantie uit. De generator is twee jaar geleden met vuile olie erin opgeborgen, en dat doet rare dingen in een schuurtje bij min dertig graden.

Uiteindelijk, na grondig reinigen van het oliefilter, pomp en verse olie krijgen we ‘m met veel moeite weer aan de praat. Maar het plezier is van korte duur. De diesel die je hier kunt krijgen bestaat voor zo ongeveer de helft uit water en de andere helft uit onduidelijke drab, inclusief muggenlijken. Dus ook maar de tank en de barandstofleidingen grondig reinigen.

Dan doet-ie het eindelijk. En de windmolen ook. We kunnen weer meten! Maar dat levert weer een ander logistiek probleem op: je hebt iedere vijf dagen een vat diesel nodig, dat met een bootje over 80 km rivier aangevoerd moet worden. Nog maar een windmolentje erbij zetten?

Het is typisch voor het onderzoek op de tundra: continu improviseren, logistieke puzzels oplossen, en creatieve oplossingen bedenken voor de meest alledaagse problemen.

Voor mij is het wel duidelijk wat technici kunnen. Dit hele project kan niet zonder techneuten. Het begint al bij het schrijven van een onderzoeksvoorstel: kan die meetopstelling die je in gedachten hebt wel gemaakt worden, en zijn er goedkopere alternatieven? En als je het geld binnen hebt, moet de apparatuur ook werkelijk gekocht en getest worden. Zelfs als je kant- en klare appartuur koopt, moet er altijd wel wat aangepast of bijgemaakt worden. Het is ondoenlijk om dat uit te besteden aan bedrijven buiten de deur. Die vragen veel geld voor zo’n speciaal klusje, en je bent een heleboel tijd kwijt om uit te leggen wat je wilt. Je technische collega’s op de universiteit snappen dat beter, omdat ze al jaren betrokken zijn bij het onderzoek.

Het is voor een wetenschapper onmogelijk zelf helemaal in alle technische details van je apparatuur te duiken en het helemaal zelf te construeren. Daar heb je de technische kennis niet voor. Het zou betekenen dat je ook nog eens electronicus, metaalbewerker of timmerman moet zijn. Een voorbeeld: we gebruiken voor onze methaan-metingen een stevige luchtpomp, die veel stroom trekt. Hoe voorzie je die van stroom? Als de pomp draait, trekt-ie 1000 Watt. Maar bij het opstarten veel meer. De stroomvoorziening moet daar dus op toegesneden zijn. Blij dat onze technici dat hebben uitgezocht voordat we in Siberie in het veld zaten. Zelf had ik zondermeer de handleiding geloofd.

Tenslotte is tijdens het veldwerk technische assistentie onmisbaar. Een projectleider die horendol wordt van logistiek geregel, en twee nieuwe PhD’s, kunnen niet alles weten . Zonder onze onvolprezen Ron was het deze keer niet gelukt om alle apparatuur draaiend te krijgen, en je hebt ook nog iemand nodig die goede instructies voor het gebruik kan geven.

Onze nieuwe methaan meetapparatuur - bijna in Moskou achtergebleven!

Een nieuwe expeditie naar Kytalyk in noordoost Siberië. Alles tot in de puntjes geregeld. Een kist met meetapparapparatuur is zonder enig probleem langs de douane gekomen en staat inmiddels op he vliegveld van Chokurdagh in de tundra. Een deel van de instrumenten, de gas analyse apparatuur, nemen we echter mee in de handbagage. Deze apparatuur is duur en kwetsbaar en moet ook weer terug om gecalibreerd te worden.
Om dat met de douane te regelen, moet je een ATA Carnet hebben.

Dat is een dokument waarmee je zonder invoerrechten te betalen apparatuur mee mag invoeren en weer uitvoeren. Zo’n document krijg je niet zomaar! Het begint bij de Kamer van Koophandel. Je moet formulieren aanvragen, invullen, en laten ondertekenen door je hoogste baas - in dit geval de rector magnificus, typisch het soort mensen waarvan je niet zo makkelijk een handtekening kunt regelen. Dat duurt dus een tijdje voor je dat rond hebt. Het formulier zelf is ook niet eenvoudig in te vullen. Het is nog ouderwets papier. Dus met een typemachine in te vullen - maar in het computertijdperk heeft niemand meer een typemachine. Lastig gedoe met printers dus. Dan moet het weer naar de Kamer van Koophandel, en krijg je na verloop van tijd en een paarhonderd euro dat carnet. Dat is een hele stapel papier, met invoer- en uitvoerstroken in verschillende kleuren. Daar moet je dan eerst nog mee langs de Nederlandse douane.

In Düsseldorf stappen we op het vliegtuig, maar eerst moeten we het carnet laten afstempelen bij de douane daar. Vier uur overstaptijd op Moskou-Domodedovo, daar moeten we ook weer dat carnet laten afstempelen. Op een of andere manier zien douanekantoortjes overal ter wereld hetzelfde eruit, of je in Nederland of in Rusland bent. Een beetje afgetrapte kantoortjes, duister, onaangenaam. De douanebeamten kijken meestal of ze voor het eerst van hun leven een ATA-carnet zien. De douanier op Domodedovo is daarop echter een uitzondering. Hij ziet onmiddelijk dat de twee blauwe transit-formulieren ontbreken. Foutje van de Kamer van Koophandel! Hij is onverbiddelijk: hij kan onze spullen niet laten passeren. Het wordt me even zwart voor de ogen: ondanks alle voorbereiding kan het hele veldwerk niet doorgaan! Na veel heen en weer gepraat door onze Russiche PhD, blijkt de douanier nog steeds onvermurwbaar. Dan bel ik de Kamer van Koophandel in Amsterdam op om te vragen hoe ik aan een incompleet carnet kom….

Gelukkig wordt daar actie ondernomen. Ze bellen hun Russische collega’s op die vervolgens weer met de douane bellen.

Er blijkt nog wel iets mogelijk te zijn, ik moet een paar verklaringen ondertekenen, en dan kunnen we misschien door. Ondertussen begint de tijd voor de vlucht naar Yakutsk wel te dringen. Dan deelt de douanier mee dat we onze spullen toch niet mee kunnen nemen. Morgen terukomen! Grrrr.

Ten einde raad vraag ik onze Russiche ploeggenoot om maar in Moskou te blijven en dan maar een vlucht voor de volgende dag te boeken en dan de douane tevreden te stellen. Gehaast gaat de rest van de groep naar de incheckbalie voor Yakutsk. Tenslotte zijn we net op tijd bij de gate.

Als we in het vliegtuig zitten blijkt er wat vertraging te zijn, door een verlate passagier….. Onze collega, mèt alle apparatuur! De aanhouder wint!

Dooimeren kunnen heel mooi zijn, maar ook rampzalig als ze zich uitbreiden

Voor arctisch onderzoek hoef je jezelf niet perse kou, muggen, ijsberen en wolven te trotseren. Je kunt het ook comfortabel vanachter je bureau doen. Lezers van mijn blog weten overigens dat je het niet alleen bij bureaustudies moet laten.

Het afgelopen jaar hebben we gewerkt aan een computermodel om het ontdooien van permafrost te voorspellen. Het is deze week gepubliceerd in Nature Climate change. Het model voorspelt de ontwikkeling van dooimeren. Die ontstaan doordat ijsrijke permafrost smelt.

We hebben het model is getest op het toendra gebied in het noordoosten van Siberie, waar we onderzoek doen naar methaan- en kooldioxide-emissie uit de bodem. Het model is goed in staat om de ontwikkeling van dooimeren als gevolg van klimaatverandering in het verleden te reproduceren.

Voor toekomstige ontwikkeling van dooimeren hebben we het model gekoppeld aan verschillende klimaatmodellen. De uitkomsten zijn verassend. Het oppervlakte aan dooimeren neemt in de toekomst wel snel toe (van 8 naar 25%), maar er zit een limiet aan: ongeveer 25%. Dit komt, omdat de meren zich maar beperkt kunnen uitbreiden, op den duur komen ze in kontakt met een rivier en lopen leeg.

Het goede nieuws is, dat de methaanemissie door de toename van de meren veel lager is dan eerdere schattingen. Wij komen uit op een schatting van 1.8 megaton methaan per jaar, maximaal 3.3 megaton per jaar. Dat is 4-7% van de jaarlijkse aardgasproductie van Nederland. Volgens eerdere schatting was de emissie 50 - 100 megaton methaan per jaar, meer dan een factor 10 hoger. Het verschil kan verklaard worden doordat ons model een lager maximum oppervlak aan dooimeren voorspelt. Daarnaast houden we ook rekening met de methaanemissie van niet ontdooide moerassige tundra, die we zelf in het gebied gemeten hebben.

Het slechte nieuws is, dat het niet zoveel meer uitmaakt of we de menselijke broeikasgas uitstoot verminderen of niet. Of we nu doorgaan met de broeikasgas emissies zoals nu, of er in slagen de emissies te stabiliseren, de toename van de meren ongeveer hetzelfde. Dit komt omdat de opwarming al in gang is gezet voor de komende tientallen jaren, zals aangegeven door de klimaatmodellen. De schade aan de permafrostgebieden is helaas onomkeerbaar.

Hoewel het effect van de dooimeren op het klimaat dus kleiner is dan eerst gedacht, is het voor de bewoners van de permafrost gebieden rampzalig. Ons model voorspelt een verdrievoudiging van het meeroppervlak. Bedenk eens wat dat voor Nederland zou betekenen. Dat kan grote gevolgen hebben voor de natuur, voor trekroutes van dieren en voor menselijke infrastructuur: olie- en gaswinning, transport en landbouw. Het hoge noorden is niet overal dunbevolkt. Denk bijvoorbeeld aan de stad Yakutsk, met in de omgeving veel landbouw.

Een mooie oorkonde van de Russische Akademie van Wetenschappen

Even uitblazen. We hebben net een zeer geslaagde workshop achter de rug over het onderzoek in Siberie. De workshop was in Wageningen. Bijna iedereen die onderzoek doet naar permafrost-ecosystemen in Siberie was er, Japanners, Nederlanders, Duitsers, Katey Walter uit Alaska, en natuurlijk onze Russische collega’s. De workshop liet zien dat we langzamerhand ook resultaten kunnen oogsten van alle inspanningen. Waarom de Larix - bossen in Siberie zo van permafrost houden bijvoorbeeld. En dat je ook terug kunt kijken in de tijd, naar methaanemissies en klimaatverandering in het verleden, aan de hand van fossiele muggelarven in de afzettingen van dooimeren. En het smelten van de permafrost is niet alleen belangrijk bij toekomstige klimaatverandering; het gaat er ook om hoe snel ecosystemen zich daarvan kunnen herstellen.

Ook de Russische waardering voor het onderzoek bleek duidelijk. Onze collega’s uit Yakutsk brachten onderscheidingen mee: een onderscheiding van de regering van de republiek Yakutia voor Han Dolman, die het Nederlandse onderzoek in Siberie opgestart heeft, en twee onderscheidingen van de Russische Akademie van Wetenschappen voor ondergetekende en collega Michiel van der Molen. Voor de Russen is inzicht in de gevolgen van klimaatverandering natuurlijk van direct belang. Maar ook voor Nederland: dragen de veranderingen in het hoge noorden bij aan een versterking van de klimaatverandering en krijgen we daardoor eerder natte voeten dan we dachten, of valt het mee?

En nu maar hopen dat de douane ook onder de indruk is…..

Waarom de gasanlyse apparatuur het steeds slechter deed in de tundra

Terug in Amsterdam en weer achter het bureau. Het begint al goed, in de paar dagen vakantie na de reis. Een bericht uit Yakutsk: het laatste vrachtje apparatuur wat we hadden opgestuurd staat al twee maanden bij de Russische douane in Samara. Ze vinden de documentatie niet goed genoeg. En als we niet snel nieuwe documenten opsturen kunnen we een boete krijgen. Alles willen ze weten van die kist met zooi: van alle kabels hoeveel draadjes erin zitten, van ieder schroefje de maat, en waar het voor dient en waar het vandaan komt. Het kost me dagen om een soort technische beschrijving in elkaar te zetten die dan misschien het probleem kan oplossen. Wat een ge-eikel.

Niet alleen de Russische douane is overigens lastig. Gisteren een leuk verhaal van een Engelse collega. Flessen met luchtmonsters, waarvan door de douane in Griekenland de kranen opengedraaid zijn. Weg monsters. Per monster een paar duizend euro aan kosten, en je onderzoek maanden op achterstand. Het gebeurt de laatste jaren steeds meer dat overal in gesnuffeld wordt en naar de meest idiote details gevraagd wordt, of je nu in Europa of de VS reist. Terug in de Sovjetunie, ook in het vrije westen.

Ondertussen moet er ook nog een onderzoeksvoorstel geschreven worden om geld voor apparatuur te krijgen (nee, niet voor huisvesting, die moet je volgens de subsidievoorwaarden zelf betalen). Meestal moet je bij zo’n onderzoeksvoorstel zelf geld bijleggen: zogenaamde ‘matching’. Tot voor kort was dat zelden een probleem. Maar door de vorige minister van Onderwijs zijn de universiteiten zover uitgekleed dat er weinig meer te matchen valt. Daarnaast moet de VU bezuinigen: Icesave, crisis, en een duur college van bestuur. Het antwoord: meer bureaucratie om toch maar vooral op iedere cent te letten. Voor mijn onderzoeksvoorstel betekent dat een extra controleronde door de boekhouding. Alsof dat niets kost. Af en toe voel je je Gulliver die door tientallen kleine mannetjes in het land Lilliput aan de grond wordt vastgebonden.

Ondertussen weten we nu ook waarom de gasanalyzer stuk is. Kijk maar op de foto. Shitmuggen. Waar moet ik die reparatie nu weer van betalen.

Sorry dat ik mopper. Maar ik wil graag een eerlijk beeld schetsen van wetenschappelijk onderzoek, niet alleen maar de mooie verhalen met veldwerkavonturen en verbazende resultaten. Dit soort gedoe gaat er echt aan vooraf: een paar weken gegevens verzamelen, dat kost echt maanden bureaucratie.

Daar staat gelukkig weer wat moois tegenover. Net een prachtig hoge resolutie satellietbeeld van de site binnengekregen. Prachtig, heel veel details. Je kunt zelfs de meettorens zien. Ieder poeltje kun je zien - we kunnen nu eindelijk in kaart gaan brengen hoe belangrijk die ‘zwarte gaten’ op de tundra zijn.

Het was met de nodige scepsis dat ik zes jaar geleden met het onderzoek hier begon. Ik hou niet van paniekverhalen. Maar de vraag of ik in de laatste paar weken klimaatverandering in actie heb gezien op de toendra, blijft zich opdringen. Ik voel boosheid als ik overdenk wat ik nu gezien heb, en me de chicanes van politieke belangengroepen van de laatste tijd herinner. Misschien is het tijd om (heel onwetenschappelijk) dat gevoel maar eens de ruimte te geven. Ga maar na:

In Kytalyk is de gemiddelde temperatuur in juli 10 graden. Iedere zomer zijn er bij zuidenwind wel een paar uitschieters naar boven. Maar dit jaar was er een record aantal dagen met temperaturen rond de dertig graden, en er werden op sommige dagen hogere temperaturen gemeten dan de afgelopen dertig jaar. Gelukkig ziet het ernaaruit dat het weer gedurende de rest van de zomer redelijk normaal zal zijn.

De warmte heeft duidelijk grote effecten op de permafrost. We hebben overal dikterecords van de opdooilaag gemeten. Allerlei dooiverschijnselen leken actiever dan anders. De spectaculaire landslides langs een van de dooimeren heb ik al genoemd, en ook op de terugreis langs de rivier zagen we meer en grotere landslides op de oevers dan normaal. Bij een wandeling over de tundra zie je overal ‘zwarte gaten’ opduiken - zwarte poelen waarin dwergberken wegzakken, poelen die ontstaan door het dooien van ijsrijke permafrost. Wat frustrerend is, is dat we geen goede luchtfoto’s hebben om de verschillen met het verleden vast te leggen, zodat we niet precies kunnen zeggen hoe sterk de toename is.

Die poelen laten ook een hoge emissie van broeikasgassen zien: methaan zowel als kooldioxide. Organische stof, die in de loop van honderden jaren in de bodem is vastgelegd, ontsnapt uit die poelen weer de lucht in. Op den duur groeien de poelen weer dicht met zegge, wollegras en veenmos, maar ze blijven waarschijnlijk heel lang broeikasgassen uitstoten - en versterken dus het broeikaseffect. Ook op andere locaties zijn de methaanemissies hoog door de hogere bodemtemperatuur, ondanks de relatieve droogte.

Ik weet wel dat je op basis van een uitzonderlijk jaar weinig kunt zeggen over de langere termijn effecten. Daarvoor is meer statistiek nodig. Maar je eigen ogen en oren mag je ook wel eens geloven. We lopen hier al langer rond, sinds 2003 - en de lokale biologen, zoals Tanja, nog veel langer dan wij. Zij zien de veranderingen ook. Bovendien liegen de meetgegevens van het vliegveld van Chokurdagh niet.

Op het moment dat ik dit schrijf, ben ik in Moskou, waar het bijna veertig graden is en waar bosbranden in de omgeving kooldioxide, methaan en smog de atmosfeer injagen. Is het nog mogelijk te doen alsof er niets aan de hand is? Wat blijft er over van de argumenten van de klimaatsceptici? De zon de schuld van de opwarming? Op dit moment beleven we een van de diepste minima van zonneactiviteit ooit. Het IPCC overdrijft? Toename van broeikasgassen in de atmosfeer en afname van het zee-ijs op de pool gaan op dit moment sneller dan het IPCC verwachtte in het laatste rapport. Lokale effecten? Juist in ‘ons’ deel van Siberie is het klimaat tot nu toe veel stabieler geweest dan elders in de arctische gebieden - maar nu breken de temperaturen ook hier records.

Het is een soort nieuwe politieke correctheid geworden om de invloed van de mens op het klimaat ondanks alles in twijfel te trekken. Desnoods met behulp van opgeklopte herrie met gestolen e-mails zoals in climategate. Dit bezoek aan de tundra laat zien hoe gevaarlijk dat is voor onze toekomst. De argumenten van de klimaatsceptici zijn als de kleren van de keizer uit het sprookje. In het sprookje wordt het bedrog doorzien door een nuchter kind, die de keizer naakt ziet lopen. Helaas wordt het bedrog nu niet doorzien, want degene die het meeste lawaai kan maken krijgt gelijk. ( 5 augustus 2010)

Of je weer weg kunt uit Kytalyk, is erg afhankelijk van het weer. Op het stukje Indigirka dat je passeert, kan het namelijk flink spoken. Als de noordenwind tegen de stroomrichting in blaast ontstaan er hoge golven die lelijke dingen kunnen doen met kleine speedbootjes. Ongemakkelijk, als je ook het vliegtuig moet halen.

Die harde noordenwind is er nogal vaak. Vanaf vrijdag is de temperatuur weer met zo’n twintig graden gezakt, van 32 graden naar 12, en is de wind in de noordhoek gaan zitten. Zaterdagnacht is daar nog veel regen en zelfs onweer bij gekomen. Afgesproken is, dat Tanja ons zondagmiddag komt halen. Ze is echter verlaat doordat ze vanwege het slechte weer later terugkwam van een inspectietocht elders.

Tegen het avondeten is ze er, met drie boten en drie ‘boat drivers’: Valentin, Iwan en Iwan. Alja heeft een maaltijd klaar - grutten met rendiervlees - en de meegebrachte flessen wodka gaan open. Ik heb het daar niet zo op, want het wordt snel een drinkgelag, en dan zit je met een dronken boat driver op de rivier. Gelukkig kennen Valentin en de beide Iwans hun verantwoordelijkheid en ze laten zich na het eerste glaasje niet meer bijschenken. Ik heb dat wel eens anders meegemaakt, en dat betekent algauw een dag uitstel.

Het is wat onzeker hoe de terugreis geregeld gaat worden. Er is inderdaad harde noordenwind, er is veel bagage en er zijn veel mensen. Bovendien is de accomodatie in Chokurdagh beperkt. Het hotelletje kan maar vijf personen herbergen. Uiteindelijk wordt besloten dat Tanja en Alja in Kytalyk blijven (het is tenslotte ook Tanja’s buitenhuisje), en dat wij vertrekken.

Dawai, dawai, snel in de boten, alles gaat dan ineens heel snel. We scheuren weg, de rivier staat heel laag en de schippers moeten uitkijken voor ondiepten. Onderweg spectaculaire landslides langs de hoge oevers. Het wordt steeds mistiger: het water heeft een mediterrane temperatuur terwijl er een ijskoude noordenwind overheen blaast. Uiteindelijk draaien we de Indigirka op - de golven zijn inderdaad hoog en onze stuurman heeft al zijn aandacht erbij nodig. Dan, eindelijk doemt uit de mist de stad op. Als die mist maar niet blijft hangen, want dan kan er geen vliegtuig landen op Chokurdagh Aeroport.