Mys Vostochny in de schilderkunst

Weer wennen
Het is nu zondag  7 september. Al weer drie weken zijn we terug in Nederland. Het blijft nog wel even wennen hier. Als we nu nog in ons basiskamp bij Mys Vostochny ( 74.1287 ° N.B. en 86.7281 ° O.L.) zouden zijn, zouden we de zon om 6.30 uur zien opkomen en om 21.48 uur plaatselijke tijd weer ondergaan. Al weer bijna 9 uur onder de horizon. Dat is allemaal op een website over zonsopkomst en ondergang te berekenen. Op 12 augustus zagen we daar de zon nog voor het laatst de hele dag boven de horizon, en op 13 augustus was hij al ruim anderhalf uur achter de horizon. En nu dus al bijna 9 uur. Dat gaat zo door tot 8 november. Dan begint op Mys Vostochny de poolnacht en verdwijnt de zon voor goed achter de horizon. Vanaf 12 januari begint het elke dag al voorzichtig wat te schemeren. Iedere dag iets langer tot 3 februari. Dan komt de zon voor het eerst weer boven de horizon. Heel even. Elke dag steeds weer iets langer, totdat hij vanaf 1 mei weer continu boven de horizon zal blijven voor een nieuwe poolzomer.

Ganzentrek
Maar zover zijn we nog lang niet. Eerst moeten de ganzen nog naar West-europa trekken om hier de winter door te brengen. En kunnen we hier de pootringen en halsbanden gaan aflezen en er achter komen welke ganzen de herfsttrek overleefd hebben, en wie met wie gepaard is.
Wilt u daar een bijdrage aan leveren, dan kunt u uw waarnemingen insturen via de website 

Ook is via een andere website de trek van kolganzen met zenders te volgen. Deze kolganzen zijn in de winter van 2007-2008 in Nederland door Gerard Muskens op zorgvuldige wijze bij een aantal kolganzen aangebracht. De kolganzen hebben een soort rugzakje met een leren tuigje om, en om de satellietzender (ter grootte van een luciferdoosje) zit een klein zonnepaneeltje dat de nodige energie levert, zodat de gans kan doorgeven waar hij zich bevindt. Arnold van Vliet van de Natuurkalender heeft hier weersgegevens aangekoppeld, zodat u meteen kunt zien wat voor weer het was op de plek waar de gans zich bevond. Deze kolganzen bevinden zich op dit moment nog in Noord-Rusland. Zes zenders werken nog steeds. Eentje zit op de rug van de kolgans Kramer. Die heeft vlak bij de Pyasina-delta zijn slagpennen geruid, en op 5 september bevond hij zich daar nog steeds.

Dit kolganzenproject is een samenwerkingsproject van Alterra met Helmut Kruckenberg uit Duitsland, en ook op zijn website kunt u veel informatie vinden. O.a. over het in Noord-Rusland gelegen eiland Kolguyev, waar erg veel kol- en brandganzen broeden. Ook daar was het voorjaar in 2008 veel later met extreem veel sneeuw, maar in tegenstelling tot onze ervaringen in Siberië, was de maand juli in het Europese deel van Rusland veel warmer met temperaturen tot 20 graden, zodat de sneeuw daar redelijk snel verdween. Niet door te smelten, maar door direct te verdampen (sublimeren).  Het lijkt er daarom op dat de ganzen die ten westen van de Oeral gebroed hebben, het er nog goed hebben afgebracht. Al zijn ook zij veel later dan normaal begonnen met broeden.

Vragen en reacties op ons weblog
Direct na terugkomst vroeg de VPRO ons om op het Vogelfestival in de VPRO-pooljaar-stand vragen over ons onderzoek te komen beantwoorden. Toen we daar onder de mensen kwamen, merkten we dat er ook allerlei enthousiaste reacties op ons weblog waren gekomen. Om zendkosten te besparen hadden we vanuit ons basiskamp alleen de berichten en foto’s verstuurd, maar we hadden nooit op de website zelf gekeken. Nu kunnen we dan toch nog even reageren op die reacties. Van 16 verschillende mensen kregen we 25 reacties. De meeste reacties waren vol bewondering over hoe we ons aan de vele onverwachte situaties wisten aan te passen, en hoe we daarover verslag deden in woord en beeld.

Er waren ook enkele vragen bij:
Niels miste in zijn reactie op 17 maart veel informatie over sneeuwuilen en lemmingen. Wij hadden gehoopt daar dit jaar veel meer over te kunnen vertellen. Eigenlijk hadden we verwacht dat 2008 een soort herhaling van 2005 zou worden, en dat inderdaad ook veel rotganzen in de beschermingszone rondom een sneeuwuilnest zouden broeden. Over wat er in 2005 gebeurde, staat overigens veel te lezen in het boekje: In de greep van Siberische lemmingen (ISBN: 9789050112673; € 19,95). Als u dat boekje koopt, steunt u meteen onze expeditie, want de opbrengsten van de verkoop komen ten goede aan ons expeditiebudget.
Peter Schütz vroeg zich af waarom de Nederlandse ambassadeur geen toestemming had gekregen van de Russische autoriteiten. Het formele antwoord daarop was dat de Nederlandse ambassade veel te laat om toestemming had gevraagd. Of er achter dat formele antwoord een politieke bedoeling schuilt, blijft gissen. Zoals zoveel in Rusland. Duidelijk is in ieder geval dat Rusland geen moeite doet om buitenlanders toegang tot hun prachtige land te geven.

Hans Dekkers vroeg zich af hoe Middelste Jagers en Sneeuwuilen in staat zijn om snel vast te stellen dat er te weinig lemmingen zijn om te gaan broeden. Sneeuwuilen blijven ook in de winter in Siberië en beginnen vaak eind mei al met het leggen van eieren. Dan ligt er altijd nog erg veel sneeuw. Zeer waarschijnlijk kunnen Sneeuwuilen door de sneeuw heen horen of er veel lemmingen zijn. Middelste Jagers zijn echte trekvogels en komen pas half juni voor het eerst kijken of er lemmingen zijn. Dan begint ook de sneeuw weg te dooien, zodat zij waarschijnlijk echt kunnen zien of er voldoende lemmingen zijn. In alle jaren dat we daar zijn geweest is half juni de Middelste jager een van de talrijkste doortrekkers. Zijn er geen lemmingen dan zijn ze al weer snel verdwenen. Het besluit om weer snel weg te trekken is kennelijk moeilijk voor ze als er wel wat maar toch niet voldoende lemmingen zijn. Dan blijven ze wel rondhangen en een enkele gaat dan toch broeden. Dit hebben we in 2002 en nu ook weer in 2008 vast kunnen stellen. In 2002 gingen nestelende Middelste Jagers bij gebrek aan lemmingen zelfs Rotganseieren opeten.

Sjoerd Bakker vroeg hoe het met de broedende steltlopers (bv. Morinelplevier en Gestreepte Strandloper) ging. Het aantal succesvolle nesten was voor de meeste Steltlopersoorten veel lager dan in andere jaren. Vooral bij de zeer algemene Kleine Strandloper waren de aantallen veel lager. Bonte Strandlopers broeden juist in veel hogere aantallen, maar met weinig succes. Goud- en Zilverplevieren raakten veel van hun eerdere legsels kwijt, maar begin augustus vonden we toch nog pasuitgekomen kuikens van deze plevieren. Kennelijk dus toch nog een tweede poging gewaagd door deze soorten. Morinelplevieren zijn wel doorgetrokken, maar hebben niet gebroed, en van de Gestreepte Strandloper hebben we wel enkele nesten gevonden, maar geen daarvan wist jongen uit te broeden.

Het was echter erg stil op de toendra, omdat veel steltlopers al weer vroeg weggetrokken waren. Dat komt goed overeen met de opmerking van oud-expeditiedeelnemer Bram Feij dat  op 22 juli het Nederlandse wad weer langzaam gevuld werd met Rosse Grutto’s, Goudplevieren, Zwarte sterns, Bontjes en ander gespuis.
Wim Tijsen was het opgevallen dat, net als in onze ruivangsten, ’s winters ook op Wieringen steeds vaker Zwarte rotganzen, een ondersoort die gewoonlijk langs de kusten van de Stille Oceaan overwintert, tussen de Zwartbuikrotganzen zaten.

Dank
Graag wil ik tot slot de organisaties die deze expeditie naar Taimyr financieel gesteund hebben hartelijk danken: NWO, Alterra en het Nederlandse Instituut voor Ecologie (N.I.O.O.) Ook wil ik alle 23 deelnemers die zich dit jaar voor deze expeditie hebben ingezet hartelijk danken. De VPRO wil ik zeer hartelijk danken voor het prachtige forum dat de pooljaar-website ons heeft geboden om over deze expeditie en ander polair onderzoek te rapporteren. We hopen dat we het komende jaar voldoende financiële middelen kunnen vinden om de vele verzamelde gegevens ook goed uit te kunnen werken. En vragen kunnen beantwoorden waarom in de tachtiger jaren van de vorige eeuw steeds om de drie jaar (1982, 1985 en 1988) de rotganzen en steltlopers zeer veel jongen wisten groot te brengen, en waarom het daarna eigenlijk nooit meer tot zo’n topjaar kwam. Met als enige uitzondering 2005. Pjotr Glazov gaat in ieder geval alle relevante weersgegevens vanaf 1980 verzamelen, en wellicht vinden we daar een antwoord in op deze vraag.

En wie weet dat eens het Behouden Huys II op het Grote Vogeleiland opnieuw onderzoekers zal huisvesten om het onderzoek naar de broedbiologie van de rotganzen nog verder te verdiepen.

Bart Ebbinge, mede namens Roeland Bom, Yakov Kokorev, Igor Popov, Bas Pedroli, Gerard Müskens, Aleksandr Prokudin, Tatyana Pereladova, Pjotr Glazov, Damian Novak, Jim de Fouw, Laurent Demongin, Bart Nolet, Andries Datema, Dorothée Ehrich, Nicole Feige, Peter de Vries, Casper van Leeuwen, Jacques de Raad, Laura Kooistra, , Sip van Wieren, Vasily en Sasha Grabovski.

Na maanden in de Russische klei is iedereen van de Taimyr expeditie weer terug op eigen bodem. Hier nog twee video’s over het vangen van ganzen.

rotganzen_ruigroepvangst

Oog in oog met een wolf

De zon gaat eventjes onder
De noorderzon is ondertussen zo laag komen te staan dat hij laatst de horizon raakte om daarna meteen weer op te komen. Dat gebeurde om 2.14 uur op 11 augustus. Dan staat volgens onze lokale tijd de zon precies in het Noorden. Een naadloos in elkaar overvloeiende zonsondergang en zonsopkomst. De komende dagen zal de zon steeds langer achter de horizon blijven. Vandaag (12 augustus) is de zon al bijna een uur achter de horizon gebleven. Echt donker is het dan nog niet. Witte nacht heet dat in het Russisch. Totdat hier in oktober de lange en koude poolnacht aanbreekt. Dan zijn alle trekvogels al lang weg naar het zuiden. En wij ook.

18 jaar arctisch onderzoek in de Pyasina-delta
Dit is mijn laatste seizoen hier. Dat stemt af en toe wat weemoedig. Maar ook tevreden over het vele dat we hier sinds 1990 hebben kunnen leren. Sinds dat jaar heeft Alterra 12 keer een expeditie naar dit gebied georganiseerd. Ik ben laatst nog weer even naar de plek gelopen waar in 2005 een Sneeuwuil gebroed heeft. Vanaf die rots heb je een mooi uitzicht over de beek die door de zacht glooiende toendra stroomt. Langs het beekje is het toch nog behoorlijk groen geworden, nu de zomer bijna voorbij is.
Op diezelfde plek had in 1991 een Ruigpootbuizerd zijn nest. Het paartje Rotganzen dat in 2005 veilig naast die Sneeuwuil broedde, heeft toen in ruil daarvoor een kuiken aan de uil moeten betalen. Toen ze daar met hun pas uitgekomen jongen probeerden weg te komen.

Schutkleuren om te overleven
Dit jaar hadden we weer verwacht dat er Rotganzen rondom broedende Sneeuwuilen zouden broeden. Maar het is allemaal heel anders gelopen. De lemmingen hebben ons, maar ook het hele ecosysteem hier, een lelijke poets gebakken door al zo snel van het toneel te verdwijnen. Voor niets hebben vele Middelste jagers hier over de toendra gekruist. Op zoek naar een plek met veel lemmingen. Slechts één nest met eieren van een Middelste jager hebben we uiteindelijk gevonden. Ook die eieren zijn voortijdig gepredeerd.
Van geen enkele Kolgans of Rotgans zien we nu nog een overlevend kuiken. Alleen enkele van die dekselse Roodhalsganzen slagen er zelfs in zo’n jaar in wat kuikens in leven te houden.
Veel nesten van steltlopers hebben het zelfde lot ondergaan. Maar toch zijn er weer enkelen die er wel in slagen hun eieren uit te broeden en hun jongen vliegvlug te krijgen. De echte superstars. Die dankzij hun schutkleuren en tactisch gedrag waarmee ze predatoren weten af te leiden wel door de mazen van het net weten te glippen.
Enkele kuikens van Goud- en Zilverplevieren hebben we nog kunnen ringen. Misschien levert dat later nog een terugmelding op. Dan weten we zeker dat ze het in dit uiterst moeilijke jaar toch hebben gered. Die Goudplevieren van hier trekken naar ZO-Azië, maar de Zilverplevieren ook naar West-europa.
Wat schutkleuren betreft maakt het Sneeuwhoen altijd veel indruk op ons. Vaak trap je bijna op de broedende vogel voordat je haar ziet. Het mannetje houdt gedurende de broedtijd nog zijn witte winterverenpak. Dat lijkt in eerste instantie niet handig, want daardoor valt hij extra op naast zijn vrouwtje. Wellicht werkt dit echter juist heel goed, en kan hij juist doordat hij zo opvalt een eventuele poolvos goed weglokken van de plek waar zijn vrouwtje zit te broeden. Drie nesten van deze koerapatka’s (zoals ze in het Russisch heten) hebben we rondom ons kamp gevonden. Alle drie zijn ze goed uitgekomen. Na het uitkomen van de jongen verwisselt eindelijk ook het mannetje zijn witte winterveren voor bruine schutkleuren. Toch wat veiliger voor hemzelf.
Ook Rotganzen blijken hier een goede schutkleur te hebben. Tussen de grijze stenen op de rotsige eilanden zijn ze vaak moeilijk te zien. Ook voor overvliegende Sneeuwuilen.
Langs het vloedmerk met de vele boomstammen vliegen nu af en toe wat jonge Sneeuwgorzen. De weinigen die het wel hebben gered.
Van die boomstammen hebben we weer een grote wigwamvormige stapel gebouwd. Voor het geval hier in de toekomst toch weer een expeditie heen zou gaan. In het begin van het seizoen steekt dat hout dan tenminste boven de sneeuw uit. En kan de kachel weer gestookt worden.
In ieder geval wil ik NWO en Alterra hartelijk danken dat zij gedurende het International Polar Year voldoende geld beschikbaar hebben gesteld om ook deze bijzondere expeditie mogelijk te maken.

Mys Vostochny, Pyasina Delta, Siberië 12 augustus 2008

Bart Ebbinge,

namens Roeland Bom, Yakov Kokorev, Igor Popov, Bas Pedroli, Gerard Müskens, Aleksandr Prokudin, Tatyana Pereladova, Pjotr Glazov en Damian Novak

Laatste vangst van ruiende Rotganzen
Op het Huiseiland wilden we nog een groepje van ongeveer 70 ruiende rotganzen vangen, maar steeds stond er teveel wind. Dagenlang bleef de wind vanuit het Noorden waaien met 7-9 m/s (windkracht 4 – 5). Maar op 5 augustus, de dag na Yasha’s verjaardag, zwakte de wind op dinsdag voldoende af tot 3 m/s om ook deze laatste groep ruiende rotganzen te vangen. Omdat het er niet zo veel waren, bleven Bas en Tanya in het basiskamp om andere dingen te doen, en gingen we met twee bootjes er op uit. Temperatuur + 6 graden. Op het eiland aangekomen, zagen we tot onze schrik dat er toch een veel grotere groep van 250 rotganzen zwom. En we dachten nog wel dit karwei ‘eventjes’ te doen. Dan maar een iets grotere vangkooi voor 250 rotganzen opstellen. Gerard had de netten weer keurig geordend, zodat de opbouw snel verliep, ondanks dat we ons nog enigszins ‘brak’ voelden na het verjaarsfeest van gisteravond. Dit eiland is echter zo stenig dat de palen en pennen om het net vast te zetten niet in de grond zijn te krijgen. Met zwaar drijfhout en stenen schraagden we de palen zodanig dat het geheel toch stevig genoeg leek te staan. Ik wilde deze vangst proberen te filmen, en liet het drijfwerk over aan Yasha en Gerard in de ene boot, en Roeland en Damian in de andere boot. Pjotr, Igor en Sasha verstopten zich met mij op het eiland zelf. De groep van 250 rotganzen bleek al helemaal naar een volgend eiland, Wasja’s eiland, gezwommen te zijn. Toen Yasha en Gerard bij de groep waren aangekomen, vloog er tot hun verbazing meteen een groot aantal op. Die konden al weer vliegen. Uiteindelijk hielden ze er ruim 60 over, die ze met de boot voor zich uit dreven. Keurig de kant op zoals in de andere jaren dat we hier rotganzen vingen. Van dit groepje bleek een tiental ook al weer te kunnen vliegen, zodat we uiteindelijk 54 rotganzen vingen. Daarvan waren 5 al in eerdere jaren hier op de Vogeleilanden geringd. Drie mannetjes en twee vrouwtjes. Eén van de vrouwtjes was zelfs op ditzelfde Huiseiland geboren in 2005. Ze had nu, drie jaar oud, niet gebroed. Dat konden we aan het ontbreken van een broedvlek zien, maar ze was dus wel aanwezig op haar geboortegrond. Ook bij deze vangst zat geen enkel kuiken. Die paar rotganskuikens, die we eerder hadden gezien hebben het waarschijnlijk geen van allen overleefd. Ook het aantal meeuwen leek veel minder te zijn dan in andere jaren om deze tijd. Dat gaan  we nog speciaal inventariseren. De wind trok tijdens het ringen weer wat aan tot iets meer dan 5 m/s. Brrr! Koud ! We waren blij dat de vangst niet al te groot was. Toen we s’ avonds om 10 uur terugvoeren woei het al weer 6 m/sec bij 5 graden. Op de Lidiabaai stonden behoorlijke golven. Koud en nat gespat kwamen we in het kamp aan, waar Bas ons warm onthaalde op versgebakken brood en linzensoep.
In onze keuken kwamen we weer helemaal bij.

Ons kamp bij Mys Vostochny (de ‘Oostkaap’, dat wil zeggen aan de oostkant van de Pyasina-baai)
Ik zal kort even iets over ons kamp vertellen. Op een foto die vanuit de helikopter door Pjotr is genomen, is te zien hoe het kamp er uit ziet als alle sneeuw verdwenen is. In het weblog van begin juni heeft Roeland al beschreven dat ons kamp uit enkele eenvoudige maar comfortabele houten hutjes bestaat. De plek lag eigenlijk de hele maand juni dik onder de sneeuw. Twee van de hutjes zijn zogenaamde koengs. Die staan op het kiezelstrand. Een koeng is eigenlijk een opbouw die achterop een legervrachtwagen gemonteerd kan worden, en waar manschappen in kunnen slapen. Deze twee koengs hebben we in 1992 hangend onder een zware helikopter hierheen laten vliegen vanuit Dikson ter vervanging van de ronde joerta-tenten die we daarvóór gebruikten. Toen is ook door dr. Lysenko uit de Oekraïne, naast wetenschapper een handig timmerman, een prachtige WC getimmerd. Die staat op een leeg olievat, als een hutje van de toverheks Baba-jaga uit de Russische sprookjes. Als het vat vol raakt, kunnen we de WC overzetten op een nieuw vat. Lege olievaten zijn hier in de Russische arctis ruim voorhanden. In 1992 heeft onze kokkin Katja nog tijdens het ophijsen van haar broek een zweefduik met deze WC gemaakt. “Ik dacht dat ik ineens ging vliegen”, zei ze na afloop lachend. Sindsdien staat de WC stevig met planken geschoord.
In 1993 is ons dorpje verder uitgebreid met nog eens vier gebouwtjes, zogenaamde balki. Die waren op slede-ijzers vastgelast, en vervolgens in April over het zeeijs vanaf Dikson hierheen gesleept door een konvooi van een paar rupsvoertuigen. Ter plekke zijn daarna met een snijbrander die slede-ijzers verwijderd, en stonden de balki op de vlakke toendra. De keukenbalok was tweedehands, maar de andere drie balki waren nieuw in Dikson in elkaar getimmerd. Aan eentje was extra zorg besteed: de banja ! Die staat nu centraal op de heuvel in ons dorpje.
In 1994 werden er nog eens twee balki bijgeplaatst, en die zijn later door Andrey Jurgens, een Russische visserman uit de Pyasina-delta, die in dienst kwam bij het Grote Arctische Reservaat, aaneengesmeed tot een groot bouwsel, dat aan de oostzijde van ons dorpje, ook op de heuvel staat. De tussenruimte, die die laatste twee balki aan elkaar koppelt, stuift s’winters altijd vol sneeuw. Die sneeuw laten we daar zolang mogelijk liggen Dat is dan onze koelkast. Intern hebben we wat verbouwingen gedaan. Zo heb ik samen met Igor in de keukenbalok twee bedden half weggezaagd, zodat daar een eethoek ontstond, waar we in een kring aan tafel kunnen zitten. Dat gaf ons weer het ‘joerta’ gevoel. In zo’n ronde joerta-tent zaten we ook altijd in een kring, om de kachel.

In wat nu de kantoorbalok heet, heb ik in 1993 twee bedden verwijderd en daar een bureau van gemaakt waar onze laptops nu staan. Gerard heeft daar later nog een mooie kapstok aan toegevoegd.
In de loop der jaren zijn de balki wel wat scheef gezakt, omdat zomers de bovenlaag van de toendra ontdooit. Dat scheefzakken heeft als voordeel dat als het regent de platte daken makkelijk afwateren, en we weinig last van lekkage hebben. Al te scheef is ook weer onplezierig, en met zware balken als hefboom krikken we daarom af en toe een balok weer wat op. Op de foto’s is wel te zien dat vooral de keukenbalok weer wat opgekrikt zou moeten worden.

Electriciteit
Wat elektriciteit betreft heeft onze onvolprezen technicus Kees van ’t Hoff  een systeem op 24 Volt ontworpen, waarmee we rechtstreeks onze oplaadbare batterijen voor GPS-en, walkie-talkies  e.d. kunnen opladen, en onze laptops en satelliettelefoon. De 4 auto-accu’s die dit systeem voeden worden steeds met zonnepanelen, en bij te weinig zon ook door een 24 Volts-windmolen opgeladen. Geen onaangenaam lawaai van generatoren dus in ons kamp.
De balki verwarmen we met houtkachels, en de vele hier aan de kust aangespoelde boomstammen uit zuidelijker streken zorgen voor een ruime hoeveelheid brandhout. Andere brandstof zoals benzine voor de buitenboordmotoren moeten we per helikopter meenemen. Vroeger kon dat gewoon in 200-liter vaten, maar de nieuwe veiligheidsregels bepalen nu dat er dan niet tegelijkertijd mensen in zo’n helikopter met gevaarlijke lading mee mogen vliegen. Bovendien moeten we extra betalen voor zo’n gevaarlijke vlucht met benzine. Om dit probleem op te lossen, wordt nu in goed overleg met de helikoptermaatschappij de benzine in aparte plastic tanks, en in speciale melkbussen meegenomen. Die tanks worden wel in kartonnen dozen verpakt zodat het niet te zien is dat het om benzine gaat. En dan mag het wel, en hoeven we ook geen extra geld te betalen voor een ‘gevaarlijke vlucht’.
Ons afval verbranden we regelmatig. Ook daarvoor gebruiken we natuurlijk weer oude olievaten.
Handenwassen kan buiten onder de oemywalnik. Een slim Russisch systeem om zuinig met water om te gaan. Als je met je handen de vlotterpen van onderen even omhaag drukt, stroomt het water over je handen, maar trek je je handen weer terug dan stopt de waterstroom.

Onze voorraadwinkel
Eén van de twee balki uit 1994 is onze voorraadkamer, ook wel winkel genoemd. Daar heeft Kees van ’t Hoff mooie schappen in gemaakt, waar al het Russische brood bewaard wordt. Zo om de 4 weken, als een helikopter een nieuwe ploeg komt brengen krijgen we vers brood. Dat Russische brood blijft verrassend lang goed. Zelfs na 4 weken is het nog goed te eten. Omdat het dit jaar erg lang koud bleef ging dat brood ook nauwelijks schimmelen. Wordt het wat warmer, dan moet je alleen af en toe wel wat schimmel van het brood wegsnijden.
In onze oven kunnen we ook echt vers brood bakken. Na wekenlang gewend te zijn geraakt aan dat Russische brood, weet je niet meer hoe lekker echt vers brood smaakt. Een delicatesse!
Veel keukengereedschap zoals pannendeksels, opscheplepels of de deksel van de theepot wil wel eens kapot gaan. Het is geweldig om te zien hoe creatief Igor en Yasha dan zijn om met hout en koperdraad dit soort werktuigen weer op te lappen.
Al met al hebben we hier een prima onderkomen voor wie van een eenvoudige leefwijze houdt. En met veel plezier regelen we ook basale zaken zoals water halen uit de baai – of uit de beek als de Lidiabaai te brak begint te worden – houthakken, en de kachel stoken. Het wereldnieuws gaat hier totaal aan ons voorbij. Dat komt later wel weer als we in het hectische Nederland terug zijn.

De wind gaat nu echt liggen
Bas, Roeland, Damian en Pjotr speelden al enige tijd met het plan om nog een grote voettocht naar onbekende streken hier in de buurt te maken. Om die te verkennen. Vooral naar de noordelijker gelegen rivier de Choetoeda Biga. In overleg met Yasha zou dit plan deels per boot uitgevoerd worden, om de te lopen afstand enigszins te beperken. Omdat we ook wilden weten of in de ten westen van ons kamp gelegen Pyasinabaai bij Mys Yuzniy (= Kaap Zuid) mogelijk nog Rotganzen zouden ruien, besloten we zodra het weer gunstig was daar met twee boten heen te varen. Al studerend op de satellietfoto’s zagen we ook nog een interessant meer met gesteenterichels in een cirkel eromheen. Dat zou volgens Bas wel eens een kratermeer kunnen zijn. Het ligt maar 2 kilometer lopen vanaf de kust, dus de moeite waard om eens te gaan kijken.
Na de vangst op Huiseiland was de wind weer aangetrokken, maar op 7 augustus kregen we ons langverwachte cadeau: de wind ging helemaal liggen. Bij zonnig weer vertrokken we voor een vaartocht die ons 32 kilometer verder langs de kust bracht naar het punt, vanwaar we naar dat geheimzinnige meer konden lopen.
Het water staat daar meer onder invloed van de zee, en is al behoorlijk brak. Regelmatig dook uit het spiegelgladde water de kop van een Kleine Zeehond op, en ook zagen we hier prachtige Geelsnavelduikers. Forse jongens vergeleken bij de toch ook niet kleine Roodkeelduikers en Parelduikers die in de Pyasina delta veel algemener zijn. Bij Mys Yuzniy, waar we in 2005 nog 126 ruiende Rotganzen hadden gevangen, troffen we nu niet meer dan 20 ruiende Rotganzen aan. Zelfs op de Bakeneilanden waren er minder ruiende Rotganzen dan in andere jaren. Onze verkenning naar het Lidiameertje op 2 augustus had ook geen enkele ruiende Rotgans opgeleverd. Kennelijk zijn veel Rotganzen dit jaar elders gaan ruien. Op zee ruien hier in de Pyasina baai ook veel IJseenden. We zagen er 1500.
Enkele oude vervallen hutjes, grote houten tonnen en zware ankers laten zien dat hier vroeger veel vis werd gevangen. Nu is dit gebied geheel verlaten. Op de toendra zelf was het ook erg stil. Nog een enkele Steenloper, een groepje Goudplevieren, en een Sneeuwuil. Rendieren daarentegen zagen we regelmatig. Ook bij ons kamp duiken de laatste week regelmatig rendieren op, die met een onwaarschijnlijk gemak in een golvende gang over de hobbelige toendra struinen.

Verkenning van onbekende streken
Bas over het ronde meer en de tocht naar Choetoeda Biga: “Het meer, bijna twee kilometer in doorsnee, bleek minder spectaculair dan de satellietopname deed vermoeden. De ‘kraterrand’ stak maar nauwelijks boven de vlak glooiende toendra uit. Maar toch – anders dan de langgerekte leisteenrichels die hier het landschap bepalen – bleek de ‘kraterrand’ uit graniet te bestaan. Wie weet inderdaad een door gletschers in oeroude tijden volkomen afgeslepen kern van een – nog oudere – vulkaan. De oever van het meer zelf was venig, uitstekend geschikt als fourageergebied voor ganzen, maar afgezien van een enkele handpen van een kolgans, waren er geen ruiers te bekennen.
Na een theepauze op het grindstrand zijn we verder gelopen door de onafzienbare toendra naar het uiteinde van een ondiepe fjord tien kilometer verderop. Dan merk je pas hoe geleidelijk de overgangen tussen de verschillende toendra-typen zijn. Wat op een satellietfoto een duidelijke grens is, is in het veld nauwelijks te herkennen. Je merkt alleen dat je vijf minuten verder weer door zompige wollegrasweiden loopt in plaats van door hobbelige kruipwilgvelden. Twee vage strepen in de vegetatie laten zien dat hier ooit een rupsvoertuig gereden heeft, waarschijnlijk om een topografische kaart van het gebied te maken, maar dat kan al weer 40 jaar geleden zijn. De laatste 20 jaar is hier in ieder geval niemand meer geweest.
De fjord was als een ansichtskaart uit niemandsland: ultieme rust langs een hemelsblauwe baai, hier en daar nog een felwitte sneeuwrand, aan de oever de bloemen van vele vooral gele steenbreeksoorten en van een fijne witte papaversoort. Na de inspannende tocht konden we het niet laten een duik te nemen in het ondiepe water: onze meest noordelijke zwemplek ooit. Er bleken daar wel veel kolganzen te ruien, we telden er zeker 800 langs de vlakke oevers. Over de toendra vlogen al troepen kemphanen, bereid voor de trek?”

Bloemen
Dit jaar is met onze expeditie ook een plantenspecialiste mee, Tatyana. Zij komt uit Moskou, en is al drie keer eerder in Taimyr geweest, maar nog nooit hier in de Pyasina delta. Die eerdere keren bezocht zij het gebied rondom het Willem Barents Station aan de Medusabaai, vlakbij Dikson. Dat ligt 250 km westelijker dan ons kamp. Inmiddels heeft ze een groot aantal planten verzameld en gedroogd voor ons herbarium.
De poolvossenburchten zijn door de verrijkte bodem vaak ware eldorado’s vol bloemen. Daar kan Tanya haar hart ophalen.
Ook op alle plaatsen waar Igor steeds lemmingen heeft gevangen, gaat zij nu samen met Bas en Igor de vegetatie karakteriseren. En ons nog niet bekende plantensoorten op naam brengen. Tot slot gaat Tanya ook nog met Roeland en Bas de vegetatie op het Grote Vogeleiland nauwgezet in kaart brengen. Interessant is het uitgebreide voorkomen van Toendradopheide op de drogere delen van de toendra in de wijde omgeving van het kamp. Deze prachtig bloeiende lage heidesoort, die in Groenland wel als brandstof wordt gebruikt, is in de verdere omgeving hier op Taimyr vrijwel afwezig.

Pyasina Delta, Rusland, 8 augustus 2008

Bart Ebbinge,

namens Roeland Bom,  Yakov Kokorev, Igor Popov, Bas Pedroli, Gerard Müskens, Aleksandr Prokudin, Tatyana Pereladova, Pjotr Glazov en Damian Novak

Naar de Bakeneilanden
Op 29 juli hebben we namelijk een grote slag geslagen op de Bakeneilanden. Tegen die actie zag ik enorm op. Twee keer eerder, in 1995 en in 2006, hebben we daar rotganzen gevangen, en dat is logistiek een zware operatie. Rondom de Bakeneilanden is het een soort Waddenzee bij laag water. Het verschil tussen hoog- en laagwater is hier echter niet meer dan 30 cm. Met onze bootjes kunnen we tot op ca. 2 kilometer van de Bakeneilanden komen. Dan is het verder waden door ondiep water. Met alle palen en netten. Door de buitenboordmotor van de rubberboot in een van de verankerde aluminium bootjes te leggen, maken we de rubberboot zo licht mogelijk, en daarin verslepen we dan zo lang er net genoeg water staat de vangspullen. Totdat ook de rubberboot aan de grond loopt. Dan nog een kilometer met alles op de schouders.

Een tweede probleem is het grote aantal rotganzen, die hier hun slagpennen ruien. Bijna 5000 dit jaar. En het feit dat Rotganzen, anders dan Kolganzen, veel gemakkelijker bij elkaar blijven. Dat geeft problemen, want zo kregen we in 1995 bijvoorbeeld in één keer ruim 7000 Rotganzen in onze vangkooi. Die werd toen grotendeels omvergelopen door die massa ganzen. Aluminium palen bogen gewoon dubbel. Uiteindelijk wisten we er toen toch nog 2600 te vangen. Aan de andere kant is het mooie van zo’n grote vangst dat je veel eerder geringde vogels terug kan vangen, en een goed inzicht krijgt in het aandeel van de ganzen dat geringd is. Daar kunnen we weer allerlei berekeningen mee doen. Als we er nu weer erg veel vangen, zijn we van plan te controleren hoeveel het er zijn, en hoeveel daarvan al geringd zijn. Dan willen we een groot deel los laten, en slechts een gedeelte van de vangst ringen. Mijn grootste twijfel is echter of het net het dit keer zal houden. Daarom wordt dat zorgvuldig geschraagd met scheerlijnen en dwarsverbanden over de uiteindelijke vangkooi, die we een omtrek van 50 meter geven.

De kunst van het ganzendrijven
Als alles klaar is, gaan we ‘de ganzen ophalen’. Bij de uiteinden van de 80 meter lange vangarmen zitten in twee schuiltenten: Pjotr, Damian en Gerard. Zij moeten nadat de rotganzen tussen de vangarmen zijn gedreven hen de terugtocht afsnijden, en de vangkooi sluiten. Achter de vangkooi ligt Yasha verscholen achter een stapel drijfhout. Zijn taak is het, om als de ganzen eenmaal in de val zitten en Gerard de deur gesloten heeft, er voor te zorgen dat de ganzen het net niet omver lopen. Door uiteindelijk rondom de vangkooi te gaan staan, zullen de ganzen mooi in het midden blijven wachten. Als we ze tenminste vangen.
Met Sasha (=Aleksandr) en Tatyana ga ik me in het omgevallen baken verschuilen om de hele operatie per walkie-talkie aan te sturen. Bas en Roeland gaan de rotganzen naar ons toe drijven. Die hebben zich door onze activiteiten op het uiterste westen van het Middelste Bakeneiland verzameld. Ver voor Bas en Roeland uit beginnen ze al te rennen. Naar het noordelijke van de drie Bakeneilanden. Roeland gaat achter ze aan, en Bas blijft op het Middelste Bakeneiland. Als een groot leger soldaatjes rennen de ganzen voor hen uit. In ganzenmars. In de zompige moslaag die de Bakeneilanden bedekt, hebben wij veel moeite de snelle rotganzen bij te houden. Nu Roeland ook op het noordelijke Bakeneiland is aangekomen, steken de Rotganzen keurig over naar het Middelste Bakeneiland en lopen voor de wind uit, richting net. Voorde vangarmen aangekomen draaien ze terug, met de kop in de wind. Omdat Bas en Roeland in het westen te zien zijn, gaan ze naar het zuidoosten. Mijn richting op. Pjotr vraagt vanuit de schuilhut of hij ze tegen moet houden. “Blijf jij nog maar even in die schuilhut”, zeg ik. Ik wacht nog heel even af, en kom dan ook tevoorschijn en drijf ze terug. Nu rennen ze naar het noorden. Voor het net langs het wad op. Ik vraag Roeland zich terug te trekken naar het noordelijke Bakeneiland en ga zo snel mogelijk achter de vangkooi langs het wad op om ze daar de pas af te snijden. Ze gaan weer terug. Nu kan Roeland weer van het noordelijke eiland ‘druk’ gaan zetten, om ze in de richting van de open vangarmen van het net te drijven. “Ze splitsen zich in twee groepen”, roept Roeland door de walkie-talkie. “Laat die ene groep maar gaan”, antwoord ik. Met zijn drieën drijven Bas, Roeland en ik de ganzen nu vanuit het westen richting net. Ze glippen toch weer zuidelijk van het net langs, en nu roep ik Pjotr op om tevoorschijn te komen en ze terug te drijven. Hij stormt tevoorschijn en drijft de rotganzen weer richting Bas. Bas heeft nog een heel eind af te leggen en rent nu zo hard mogelijk over de zompige moslaag. Nu met vier drijvers richting net. Ze dreigen nu echter aan de noordkant richting wad te ontsnappen. Daar zit Gerard in een schuiltent. “Ik kan nu niets doen, want anders jaag ik ze juist weer weg van het net”, roept hij door zijn walkie-talkie. “Rennen, Bart”. Hijgend storm ik in mijn lieslaarzen voort. Ik schreeuw er zo hard mogelijk bij in de hoop dat de Rotganzen voldoende schrikken om hun koers te wijzigen. Dat doen ze. Ze rennen de vangarmen in, maar draaien zich toch weer om, met hun koppen in de wind. Nu kunnen Gerard en Damian echter tevoorschijn komen en kunnen de rotganzen de terugweg afsnijden. We hebben ze! Al met al is bijna tweederde ontsnapt. In de vangkooi tellen we 1310 rotganzen.

Om 11 uur op 29 juli waren we vertrokken uit ons basiskamp. Om 18.00 hadden we de rotganzen gevangen. En om 7.15 uur, inmiddels dus 30 juli, hebben we de laatste losgelaten. Dan alles weer inpakken, terugwaden naar de bootjes, terwijl de waterstand zo laag is geworden, dat we die eerst naar dieper water moeten sleuren, zodat we uiteindelijk om 9.30 weer in het basiskamp zijn. Tweeëntwintigeneenhalfuur later. Moe maar zeer tevreden.

Eerste analyse van de gegevens
Tussen de gevangen rotganzen zitten er 32 met metalen ringen, en 22 met kleurringen om de poten. Eentje was in Engeland geringd, en 2 in Nederland op Wieringen. De overigen zijn allemaal in voorgaande jaren door ons hier in de Pyasina-delta geringd. De oudste op 7 augustus 1991 (R6G1). Het was toen al een volwassen vrouwtje. Omdat 1989 zo’n slecht jaar voor de rotganzen was dat er geen enkele rotgans is geboren, moet zij dus in 1988 of eerder zijn geboren. Minstens 20 jaar oud dus. Deze gans is in voorgaande jaren ’s winters in Frankrijk gezien, en in het voorjaar regelmatig in het Waddengebied van Sleeswijk-Holstein en Denemarken. Op doortrek in de herfst werd ze een keer langs de Groninger kust afgelezen, en ook een keer in Essex, aan de Engelse oostkust. Haar ringen zijn zo versleten, dat we ze vervangen door twee blauwe ringen.

Een ondersoort uit het Verre Oosten
Ook zitten er twee andere Rotganzen tussen. Met een van voren gesloten witte halsring en opvallend wit aan de flanken. Dat is de ondersoort Branta bernicla nigricans, die eigenlijk alleen langs de Stille Oceaan voorkomt, en vooral in Oost-Siberië en Alaska broedt, en langs de kusten van Mexico en Japan overwintert. Sommigen beschouwen dit zelfs als een aparte soort, de zgn. Zwarte Rotgans. In Taimyr hebben we vooral te maken met Branta bernicla bernicla, de Zwartbuikrotgans. Die heeft alleen aan beide zijden van de hals een wit streepje, maar van voren is de halsring niet gesloten. Dat is ook de ondersoort die we hoofdzakelijk in Nederland te zien krijgen. Er blijken bij onze vangst echter meer Rotganzen tussen te zitten waarbij de witte halsring van voren gesloten is, zonder dat er sprake is van de voor die ondersoort Branta bernicla nigricans kenmerkende witte flanken. Dit was me voor het eerst bij de vangst op de Bakeneilanden  in 2006 opgevallen. Van onze eerdere vangsten tussen 1991 en 1995 kan ik me niet herinneren dat er dergelijke intermediaire rotganzen tussen zaten. Rukt Branta bernicla nigricans op naar het westen, en hebben we hier te maken met kruisingen tussen Branta bernicla bernicla en Branta bernicla nigricans ?
We besluiten er bij deze vangst extra goed op te letten. 5 % van de rotganzen bleken een van voren geheel gesloten halsring te hebben, 11 % hadden van voren wel enkele witte veertjes, en 84 % waren gewone Zwartbuikrotganzen. Bij de Zwartbuiken was 52 % van de vogels van het mannelijke geslacht, maar bij die tussenvormen ging het om ruim 70 % mannetjes. De beide echte nigricans-ganzen waren allebei mannetjes. Als er inderdaad sprake is van areaal-uitbreiding naar het westen toe, is ook te verwachten dat dat voornamelijk om mannetjes gaat. Bij ganzen zijn de vrouwtjes meer plaatstrouw aan hun geboortegrond dan mannetjes. Ook konden we bij deze vangst nog goed onderscheiden welke Rotganzen vorig jaar geboren waren, in vakjargon in hun tweede kalenderjaar. Dat betrof 10 % van alle vogels. Al dit soort berekeningen zijn alleen mogelijk omdat al die gegevens door Bas ijverig ingevoerd waren in de laptop op ons kantoor.
 
De zonsverduistering in de poolzomer
Op 1 augustus zou bij ons de zon voor 90 % verduisterd worden. Dat is hier in de poolzomer extra bijzonder, want de zon gaat hier nooit onder. Roeland had van zijn vader speciale brilletjes meegekregen om dit wonder te aanschouwen. Maar hoe laat zou het zijn? De nodige e-mailtjes en SMSjes heen en weer naar de diverse thuisfronten in Nederland leerden ons na veel verwarrende informatie, dat het bij ons om 18.10 uur op zijn hoogtepunt zou zijn. Omdat we vanwege de straffe wind toch geen ganzen konden vangen, hadden we onze banjadag vervroegd naar de vrijdag. Dus zittend voor de banja konden we zien hoe de maan voor de zon schoof. Er was geen wolkje aan de lucht, alles dus goed te zien. Het is verbazend hoeveel licht 10 % van de zon toch nog geeft, maar merkbaar was het wel. Op 2 augustus woei het nog harder: 20m/sec oftewel windkracht 8 uit het NNO. Schuimkoppen op de Lidiabaai. Met Pjotr gingen Yasha en ik toch nog even met de boot naar de monding van de Lidia-rivier om te kijken of daar eventueel ganzen ruiden. Door dicht onder de wal te blijven hadden we niet veel last van de golfslag, al beukte het bootje, de oude Sonja B., er toch nog behoorlijk op los. Het is dan weer een verademing om even uit de boot te stappen. Aan de wal was die harde wind heerlijk want dan heb je geen last van muggen. We vonden nog een nest pas uitgekomen zilverplevieren. Toch een paartje dat er in geslaagd was in dit zware jaar kuikens uit te broeden. Ook nog een paartje Rosse Franjepoten met twee kuikens. Vreemd genoeg waren zowel het mannetje als het vrouwtje bij die kuikens, terwijl de dames Franjepoot juist de naam hebben dat ze de broedzorg aan vader Franjepoot over laten.
 
Hoe Yasha benzine vindt en Pjotr een beer
Pjotr ging daarna alle poolvossenburchten even controleren en zou te voet naar het kamp teruggaan, terwijl Yasha en ik de monding van de Lidia, en het daar gelegen Lidiameertje zouden controleren op de aanwezigheid van ganzen. Geen enkele gans bleek daar te ruien. Alleen langs de Lidiarivier zag ik aan paar keutels van een Kolgans, met kleine keuteltjes ernaast. Dus toch eentje die kuikens had weten uit te broeden. Op de terugweg vond Yasha langs de oever nog een oud en gedeukt 200 litervat met flink wat er in. De houten stop eraf halen en even ruiken. “Dat is van die speciale benzine voor een ‘An Dwa’ (=Antonov 2, zo’n ouderwetse Russische dubbeldekker), zei Yasha. “Daar draait een buitenboordmotor ook wel op. Te zwaar om in de boot mee te nemen. Kan je even helpen dat vat op wat boomstammen te leggen? Dan kan ik morgen een paar jerrycans vol tappen.” De terugweg, voor de wind, was heel wat aangenamer, nu Sonja niet tegen die korte golven hoefde in te beuken. Terug in het kamp, kwam Pjotr ook al weer gauw opdagen. De vossenburcht waar laatst nog jonge vosjes speelden was geheel verlaten. Waar zijn die nu weer heen? Pjotr had ook nog een paar andere vossenburchten gecontroleerd op verse graafsporen. Bij één kreeg hij de schrik van zijn leven. Er lag iets wits naast. Te groot voor een poolvos. In de wind bewogen de haren wat. Het zou toch niet een …?  Pjotr zorgde dat hij benedenwinds van dit witte wezen bleef en keek op zo’n 100 meter afstand door zijn kijker. Lag daar misschien een ijsbeer te slapen? Zo ja, wat moest hij dan doen, als de beer wakker werd? Het witte wezen bewoog niet echt, en langzaam ging Pjotr er wat dichter naartoe. Het was een echte ijsbeer. Morsdood. Pas nu de sneeuw helemaal weggesmolten was, was hij zichtbaar geworden. Diezelfde plek was al door diverse kampdeelnemers bezocht, maar niemand had iets gezien. Onder de sneeuw had een beer gelegen.

Morgen is Yasha jarig en dan gaan we hier feest vieren !

Bart Ebbinge,

namens Roeland Bom,  Yakov Kokorev, Igor Popov, Bas Pedroli, Gerard Müskens, Aleksandr Prokudin, Tatyana Pereladova, Pjotr Glazov en Damian Novak

Pyasina Delta, Rusland, 3-8-2008

jonge_poolvosjes

ruiende_rotganzen

Russische bureacratie werkt weer eens niet mee
Toen de helikopter op woensdag (23 juli)  kwam zouden ook de Nederlandse ambassadeur en de Landbouwraad uit Moskou meekomen, maar om onduidelijke redenen werd hen door de Russische autoriteiten geen vergunning verleend naar Taimyr te komen. Rusland lijkt zich steeds bureaucratischer tegenover buitenlanders op te gaan stellen, en dat maakt internationale samenwerking voor wetenschappers lastiger. We hadden ons echt verheugd op het bezoek van de ambassadeur, en van alles voorbereid om hem een goed beeld van ons soort onderzoek hier in het veld te geven. Wij als onderzoekers merken steeds vaker hoe belangrijk het is om ook met politici te delen wat voor werk we doen. Omdat de helikopter hier een nacht zou blijven, hadden we tijdelijk op een gezelschap van 21 mensen in ons kleine kamp gerekend en allerlei noodslaapplaatsen gecreëerd zodat iedereen ondergebracht kon worden. Het weer zat ook nog mee, want ineens werd het prachtig met maximumtemperaturen van net boven de 20 graden op donderdag (24 juli) en vrijdag (25 juli). De ambassadeur zou een wel erg zonnig beeld gekregen hebben van de weersomstandigheden waaronder we hier gewoonlijk werken.

Ook op Bakeneilanden Rotgansnesten weggevaagd door hoogwater
Een dag voordat we laatste groep aankwam, zijn Laurent, Andries en ik nog op verkenning geweest naar de wat verder gelegen Bakeneilanden. Het was toen prachtig weer. Tot nu toe hadden we die vanwege de ijsvelden nog niet kunnen bezoeken. De Bakeneilanden zijn drie vrij grote vlakke eilanden, dicht tegen de hoofdgeul van de Pyasina-rivier aan. Vroeger stonden hier twee grote bakens voor schepen die van de Kara-zee de Pyasina op willen varen. Van die bakens is er nog één over, en die is omgewaaid. Daarvan hebben wij een schuilhut getimmerd. Aan de kleiafzetting bleek dat ook deze eilanden evenals het eiland Vjerchny dit jaar vrijwel helemaal onder water waren gelopen. Ook hier dus nauwelijks nog nesten van rotganzen. Veel meeuwen waren hier kennelijk na de ‘zondvloed’ opnieuw begonnen en hadden nu 1- en 2-legsels in plaats van hun gewone legselgrootte van 3 eieren. Eén paartje rotganzen had hier met succes gebroed en liep nu met 3 kleine kuikens tussen de broedende meeuwen door. Dat kan dus ook. Drie andere paartjes zaten nu nog te broeden. Ook waren hier al veel Rotganzen aan de vleugelrui begonnen. Ruim 3000 liepen er te grazen. Straks willen we proberen die te vangen, nu ze tijdelijk niet kunnen vliegen. Ze zijn dan extra schuw, en rennen ver voor je uit al weg. Vanuit een schuilhut hebben Laurent en Andries maar liefst van 38 geringde rotganzen de ringen af kunnen lezen. Ik had de ganzen naar hen toe gedreven door op grote afstand rond te lopen. De meesten waren in voorgaande jaren door ons hier ter plekke geringd, maar er zaten ook twee Rotganzen bij die op Wieringen waren geringd, en eentje die op Terschelling was geringd. Naast de meeuwen en rotganzen broedden op de Bakeneilanden nog zo’n 60 paar Roodkeelduikers, en er zaten ook nog 200 Steller’s Eidereenden, die hun broedpogingen op de toendra dit jaar hadden opgegeven.

In het vorige weblog schreef ik nog dat Andries bij de Eerste Rots op het allerlaatst toch nog een wezel had gezien. Nog geen dag later waren daar alle Sneeuwgorsnesten geruimd. Alleen in de nestkasten in ons kamp is het Sneeuwgorzen gelukt jongen vliegvlug te krijgen, en in een oude kachel op het strand (ook een soort nestkast), waar de wezel niet in kan komen. Evenals op de rotsige Vogeleilanden, waar ook geen wezels zitten, doen de Sneeuwgorzen het dit jaar goed. Op een klein eilandje naast het Grote Vogeleiland zagen we op 24 juli ook een nog paartje Roodhalsganzen met één kuiken.

Terug naar Engels als voertaal
De derde en laatste groep van onze expeditie bestaat uit 5 Russen, 1 Pool en 4 Nederlanders. Woensdagavond nadat de tweede groep vertrokken was, was het zulk lekker weer dat we buiten konden zitten. De derde groep werd toen meteen verwelkomd door een bezoek van de poolvos en een dwergwezel die tussen de balki (meervoud van balok=hut) door rende. Door de samenstelling van de derde groep zijn er naast het Engels nu nog maar twee hoofdtalen: Russisch en Nederlands (Damian uit Polen spreekt ook goed Russisch). Dit is een forse verbetering t.o.v. van de viertaligheid tijdens de vorige groep. Hoewel we hebben afgesproken Engels als voertaal in ons kamp te spreken, klonk tijdens de tweede periode in de praktijk vaak Frans, Russisch, Nederlands en Engels door elkaar, een soort Babylonische spraakverwarring. Dorothée, die uit Zwitserland komt en met een Rus is getrouwd, sprak als enige vloeiend al die vier talen. Voor anderen moest er dan steeds om vertaling gevraagd worden.

Een reuzenvis voor meerdere dagen
Om een indruk te krijgen van het aantal ruiende kolganzen is Yasha met Roeland en Pjotr donderdag (24 juli) een lang trajekt afgevaren door de Pyasina-delta. Ook in 2005 en 2006 hebben we ditzelfde trajekt van zo’n 180 km gevaren. Ze troffen nu 40.000 ruiende kolganzen tegen zo’n 80-90.000 kolganzen in 2005 en 2006. Dit stemt overeen met het feit dat we dit jaar erg weinig trek van kolganzen vanuit het westen hebben waargenomen. In andere jaren trekken begin juli steevast veel groepen kolganzen vanuit het westen van Noord-Rusland naar de Pyasina-delta, of nog verder oostwaarts, om hun slagpennen te ruien. Bij thuiskomst toonde Yasha vol trots een enorme vis, een nelma (een Arctische houtingsoort), die hij in zijn net had gevangen. We wilden graag weten hoe zwaar die vis was, maar hadden slechts weegschalen met een bereik van 5 kilo om ganzen te wegen. Daarom hebben we gezamenlijk op het kiezelstrand een speciale weegschaal, een soort wip, gemaakt. Aan de ene kant legden we een zak meel en een zak suiker (elk 10 kilo zwaar), en aan de andere kant de vis. De vis bleek iets lichter dan die 20 kg te zijn, en werd daarom verzwaard met wat stenen totdat de wip precies in evenwicht was. De stenen bleken 3,8 kilo te wegen, zodat deze nelma 16.2 kilo woog. Van de vis heeft Pjotr heerlijke sagoedai gemaakt. Rauwe vis met uien, en dat een dag lang in laten trekken.

Kolganzen vangen, een kunst op zich
De volgende dag gingen we opnieuw de delta van de Pyasina in, zo’n 30 km varen, om ruiende kolganzen te vangen. Alle 10 bewoners van ons basiskamp gingen mee. De zwaar beladen bootjes haalden nu niet meer dan 17 km/uur. Het vangen van ruiende kolganzen is altijd een heel spektakel. Bij het horen van buitenboordmotoren rennen de kolganzen van de uitgestrekte grasvlaktes onmiddellijk naar de veilige watergangen. Ze zwemmen dan in grote groepen, dicht opeengepakt. Kom je nog dichterbij met de boot, dan gaan een aantal vaak weer de kant op en rennen dan met hun korte vleugeltjes zonder slagpennen langs de oever. Ze kunnen veel harder rennen dan zwemmen, maar voelen zich op het water kennelijk veel veiliger, omdat ze daar ook kunnen duiken. Dat duiken komt vooral van pas als er een zeearend in de buurt is. En we hebben al twee zeearenden gezien in de delta. Het is dus een dilemma voor de ganzen of ze nu het land op moeten rennen om aan ons te ontkomen of juist weer het water op moeten voor ander gevaar. Van hun voorkeur voor het water maken wij gebruik door langs een geul, die diep genoeg is zodat wij er kunnen varen, een grote fuik op te bouwen. Vervolgens drijven we over het water een grote groep van een paar duizend kolganzen met een bootje daar naartoe. De armen van zo’n fuik bestaan uit een lengte van 80 meter net, en dat moet overal stevig vastgezet worden aan 2 meter lange aluminium palen, zodat de ganzen het niet omver kunnen lopen. Bovendien moet het net met houten pennen goed vastgezet worden, zodat de ganzen er ook niet onderdoor kunnen glippen. De kunst is dan om ze bij die fuik op subtiele wijze de kant op te krijgen. Iedereen heeft zich dan verstopt, zodat de ganzen alleen mensen in bootjes kunnen zien. Door zachtjes te varen, en de ganzen tussen twee bootjes in, alleen maar de mogelijkheid te geven de kant op te gaan, lukt het dan met veel geduld uiteindelijk vaak om een klein deel de kant op te laten gaan, die dan snel over land proberen weg te rennen. Maar zodra je dat aan land gaan probeert te forceren, rennen de ganzen onmiddellijk weer terug naar hun soortgenoten die nog in het water zwemmen. Met de boot kan je tot enkele meters van de zwemmende ganzen komen. Maar om de ganzen het gevoel te geven dat het veilig genoeg is om vanuit het water de kant op te gaan, moet je verder van ze af gaan varen. Het is heel spannend als de eerste groep de kant op gaat, en voldoende groot wordt om ook andere ganzen vanuit het water mee te krijgen. Bij iets te veel ‘druk’ door de ganzendrijvers rennen ze meteen weer terug het water in. Andere jaren hebben we zo soms een paar uur lang in een patstelling verkeerd met de ganzen op het water vlakbij het net.

Op vrijdag lukte het ons om er meteen al 91 te vangen, en te ringen. Een mooi begin. Bovendien nemen we allerlei maten en ook een bloedmonster om er achter te komen of de ganzen eventueel dragers van vogelgriepvirussen zijn. Met deze groep van 91 waren we 3 uur bezig. We moesten als team op elkaar ingespeeld raken. Het was windstil en warm (maximum +21.3 graden) en de eerste muggen begonnen ons te steken. We besloten de volgende dag - als het weer het toestond - terug te keren. De fuik lieten we zo staan. Zou het de volgende dag te hard waaien, dan zou het gewoon onze zaterdagse banjadag worden.

Een heerlijke banjadag
En het woei iets te hard (8 m/s) om over het open water naar die vlakte te varen en op die onbeschutte vlakte ganzen te vangen. Daarom konden we die zaterdag meteen benutten om de nog niet gepredeerde nesten op de vastelandstoendra te controleren. Enkele ijsgorzen waren er toch in geslaagd hun jongen groot te krijgen, en 2 van de 3 sneeuwhoenders waren keurig uitgekomen. De lege doppen als bewijs achterlatend in hun nestkuiltje. Het derde sneeuwhoen rondom ons kamp zat nog vast te broeden.
Bas Pedroli toverde na afloop van de banja een overheerlijke pizza uit het oventje op propaangas. Er werd sagoedai geserveerd, en tot slot kwam Gerard met een taart die Sim Broekhuizen hem mee had gegeven. Ons 5-sterren restaurant bij Mys Vostochny kreeg hiermee de status van een 7-sterren restaurant.

Kolganzen ringen bij middernachtzon
Gisteren ging de wind weer liggen, en konden we ons uitgestelde plan voor een tweede kolgansvangst dus gaan uitvoeren. Igor was de enige die in het kamp bleef. Om een lang verhaal kort te maken, het werd een groot succes. Al direct in het begin stuitten  we op grote groepen ruiende kolganzen. We controleerden of de vangfuik overal goed was, en geen ontsnappingsgaten had, en begonnen een groep ganzen op te halen met de boot. Ondertussen trok de noordelijke wind wat aan, waardoor we geen last hadden van de muggen. Samen met Yasha en Tatyana haalde ik een groep van zo’n 3000 kolganzen op, en we dreven ze met de boot naar de fuik. Bij de fuik zaten Bas en Damian in een schuiltent, en bij het uiteinde van de andere vangarm lagen Gerard en Pjotr verscholen achter wat boomstammen en planken die we daar opgestapeld hadden. Niet te zien voor de ganzen. Ook Roeland en Sasha (=Aleksandr) waren met de twee andere boten uit zicht. Achter een bocht in de geul waardoor we de ganzen voor ons uit dreven. De oever is aan de kant van ons net ruim 2 meter hoog, zodat de ganzen vanaf het water de fuik net niet kunnen zien, zodat er vanuit het water niets te zien is wat de ganzen zou kunnen verontrusten. De andere oever van de geul is laag, maar daar had Yasha Tatyana afgezet die met ons mee op liep. De zwemmende ganzen konden haar wel zien, zodat ze die oever niet op durfden te gaan. Met de walkie-talkie vroeg ik Roeland om met zijn boot tevoorschijn te komen zodra de ganzen te ver door zouden zwemmen. Vanuit de schuiltent kon Bas dat het beste beoordelen en hij stuurde Roeland aan. Toen de ganzen iets te ver doorzwommen, riepen we Roeland op. Hij kwam vrij krachtig aanvaren. “Dat moet rustiger”, riep ik door de walkie-talkie. Tussen de twee bootjes in hielden we de ganzen keurig sur place, maar ze moesten de kant nog op. Enkele tientallen ganzen deden dat maar renden de verkeerde kan top, weg van het net. “Kan jij ze niet tegenhouden daar op de kant?” vroeg Gerard me door de walkie talkie. Ik liet me daarom door Yasha afzetten bij een diepe greppel waar ik me in kon verschuilen, en zag hoe Yasha en Roeland een prachtig subtiel ballet opvoerden voor twee bootjes en 3000 kolganzen. Een paar keer ging er inderdaad een groepje ganzen op de juiste plaats de kant op, maar toen ik mijn hoofd uit de greppel opstak renden ze meteen het water weer in Snel weer wegduiken. Toen begon een forse groep opnieuw de kant op te rennen, en Yasha besloot even vol gas te geven in de hoop dat die groep daardoor zou schrikken en door zou rennen de fuik in, maar integendeel, recht op Yasha af renden ze toch weer naar het water. Yasha voer naar me toe, en zei “Dit gaat zo niet lukken. Doordat jij daar op de kant zit durven de ganzen niet goed het water uit. Kom maar weer aan boord, we moeten wat anders verzinnen.” Ik had echter toch het gevoel dat het wel zou kunnen lukken, omdat we er nu al een paar keer een paar honderd op de wal hadden gehad. “Laten we het toch nog een keer zo proberen, maar dan heel voorzichtig drijven met de boot’”. Even later gingen de ganzen opnieuw de kant op. Een kopgroep liep al richting fuik, en groeide aan. Ik dacht “Nu of nooit”,  liet me zien en begon te rennen naar het net toe. De ganzen renden inderdaad door. Ze waren nu ver genoeg de fuik in, en Pjotr en Gerard kwamen tevoorschijn, evenals Bas en Damian. Om de ganzen de terugweg af te snijden. En ja hoor, we hadden ze. Het is altijd moeilijk om te schatten hoeveel het er dan zijn, omdat ze zo dicht opeen gaan staan. “Het zijn er ruim 400” zei Yasha.. We begonnen om 5 uur ’s middags met meten en wegen en ringen en zo’n 10 uur later, om 2.45 uur ’s nachts, waren we klaar. Het bleken er 342 te zijn ! Maar goed dat de zon hier nooit ondergaat. In de groep zaten drie kolganzen die in Nederland waren geringd. Eentje met ook een zwarte halsband met de code F SS erop. Op 2 februari 2008 bij Lith aan de Maas gevangen en geringd, en nu helemaal hier om nieuwe veren te krijgen. Gerard was na deze vangst door al zijn meegebrachte nieuwe halsbanden heen. De hemel was strakblauw, de zon stond in het noordoosten, en de koude noordenwind had me tot op het bot verkild. Ik had n.l. steeds in de vangkooi tussen de ganzen op de vlakte gestaan om de ganzen aan te geven vanuit de vangkooi. Onbeschut, in de wind, terwijl de anderen in de luwte van de oeverwal de ganzen verwerkten. Daar was het overigens ook niet echt warm. Maar het was hartverwarmend hoe dit hele team vol enthousiasme deze klus afmaakte. Gauw wat extra kleren aan en in de boten met al onze vangspullen. Een dunne mist hing over het koude water in de glasheldere poollucht.
Terug in kamp ‘s morgens om 5 uur (17 uur later) gaf ons weerstation aan dat het +2 graden was bij een NNO wind van 5 m/s.

Bart Ebbinge,

namens Roeland Bom,  Yakov Kokorev, Igor Popov, Bas Pedroli, Gerard Müskens, Aleksandr Prokudin, Tatyana Pereladova, Pjotr Glazov en Damian Novak

Pyasina Delta, Rusland, 28-07-2008

Omdat een poolvos vrijwel alle rotgansnesten op het Grote Vogeleiland heeft opgeruimd, is daar een nieuwe onverwachte situatie ontstaan. In andere jaren moeten we daar uiterst voorzichtig opereren, omdat de meeuwen bij verstoring door mensen vaak snel hun slag slaan. Overhaast verlaten rotgansnesten, waarvan de eieren niet met dons zijn afgedekt, kunnen dan door meeuwen geplunderd worden. Nu is het eiland echter vrijwel ‘leeg’, op de meeuwen na. In tegenstelling tot de rotganzen zijn veel meeuwen, die door de poolvos hun eieren waren kwijtgeraakt, op het Grote Vogeleiland weer opnieuw begonnen te leggen. Nu er geen rotganzen meer nestelen, kan de vegetatie van het eiland helemaal worden bemonsterd, om erachter te komen hoeveel voedsel op dit eiland jaarlijks voor de broedende rotganzen beschikbaar is.

Bovendien kan de vraag in hoeverre meeuwenkolonies bescherming bieden aan andere vogels, en aan de meeuwen zelf, nu op dit ‘lege’ eiland experimenteel onderzocht worden, zonder dat daarbij het risico wordt gelopen rotgansnesten te verliezen.

We hebben n.l. het idee dat ook de eieren van rotganzen die midden tussen de meeuwen, a.h.w. ‘in het hol van de leeuw’,  broeden veiliger af zijn dan die van rotganzen verder buiten de meeuwenkolonie. Door nu op verschillende afstanden van een meeuwenkolonie kippeneieren uit te leggen in met dons nagemaakte rotgansnesten, kan worden onderzocht of binnen de kolonie een ei veiliger is dan daar buiten. Vanuit een waarnemingstoren kan je prachtig zien welk nest het eerste door meeuwen gepakt worden.

Ook voor de meeuwen zelf zijn soortgenoten een groot gevaar. Zodra een meeuwennest eventjes onvoldoende bewaakt wordt, vergrijpen andere meeuwen zich aan die eieren. Dat zagen we dit jaar ook een paar keer toen Andries, Yasha, Laurent en ik de andere eilanden onderzochten. Op woensdag (16 juli) en donderdag (17 juli) was het vrijwil windstil. Dan zijn de omstandigheden voor onze jaarlijkse controle van die eilanden optimaal. Hoe minder wind hoe moeilijker het voor meeuwen is om ongestraft andere nesten leeg te roven.

Vanaf het grote Vogeleiland hadden Bart Nolet en Jim al door de telescoop gezien hoe ook die andere eilanden door een poolvos bezocht waren. Vooral op StJoseph-eiland hadden ze de vos lang bezig gezien met het verstoppen van ganzen- en meeuweneieren. De 11 eilanden en eilandjes die we woensdag en donderdag bezocht hebben, verschillen allemaal in grootte en aantallen meeuwen. Sommige kleine rotsachtige eilandjes hebben vrijwel geen vegetatie en worden alleen door meeuwen gebruikt om te nestelen. De wat grotere hebben ook stukjes grazige vegetatie tussen de rotsen en daar vinden we tussen de meeuwen ook broedende Rotganzen. Op vlakke eilandjes is het het gemakkelijkst voor meeuwen om eieren te roven, zonder zelf schade op te lopen bij de felle aanvallen van ganzen en meeuwen, die hun eigen nest verdedigen. Eilandjes met meer rotspartijen en stenen bieden meer beschutting en dan is het leeghalen van een andermans nest veel riskanter voor een meeuw omdat ze bij een tegenaanval (door gans of meeuw) slecht weg kunnen komen. Het effect van het vossenbezoek bleek het sterkst te zijn op de wat vlakkere eilandjes met bovendien een lage dichtheid aan broedende meeuwen. Op StJoseph-eiland vonden we de resten van 17 geplunderde rotgansnesten. Niet één rotgansnest had het daar overleefd. De enige Roodhalsgans die daar broedde, had nog steeds haar 4 eieren. Ook de meeuwen zelf hadden op dit eiland erg zware verliezen geleden. Bijna 90 % van hun nesten waren daar gepredeerd.

Uit het weblog van 10 juli weet u al dat dat ook op het Grote Vogeleiland was gebeurd. Uiteindelijk zijn er daar van de 71 rotgansnesten maar twee gespaard gebleven. De meeuwen zelf hadden hier veel kleinere verliezen geleden. Slechts 20% van hun legsels waren verloren gegaan. Het verloren gaan van deze legsels is niet alleen het directe werk van de poolvos zelf, maar ook dat van de in het kielzog van de vos opererende meeuwen. Zodra de ganzen door een of andere verstoring van hun nest af zijn, slaan enkele, veelal daarin gespecialiseerde meeuwen toe. Bij gebrek aan voldoende alternatief voedsel zijn er dit jaar meer meeuwen belust op eieren. Bij de voor ons onderzoek noodzakelijke eilandcontroles, kunnen ook wij, net als een poolvos, als katalysator fungeren die het de ganzen moeilijker maakt hun nest effectief tegen de meeuwen te verdedigen. Ook voor de meeuwen zelf is het dan lastiger om hun eigen nesten tegen soortgenoten te verdedigen. Altijd een dilemma voor een onderzoeker in het vrije veld. Hoe beperk je zoveel mogelijk je eigen invloed als onderzoeker op een systeem waarvan je graag wilt weten hoe het werkt zonder dat je er zelf invloed op uitoefent.

Ons bezoek aan het kleine Wasja’s eiland was een voorbeeld van door ons veroorzaakt verlies van een Rotganslegsel. Voor we goed en wel met onze boot aan wal waren, zagen we hoe een Rotgansnest door meeuwen geplunderd werd. Het bleek het nest van een paartje met kleurringen te zijn: het mannetje LFB4 en zijn vrouwtje L7BK verloren hun twee eieren aan de hongerige meeuwen. Afgelopen winter werd dit paartje nog gezien bij Anjum in NO-Friesland. Verder bleek dit eiland weinig onder het eerdere vossenbezoek geleden te hebben. Van de 75 meeuwennesten was maar 13% gepredeerd, en er waren ook nog 3 andere nesten van Rotganzen, en geen overblijfselen van eerder leeggeroofde ganzennesten. Terwijl we het eiland onderzochten vielen twee met elkaar vechtende meeuwen zo snel uit de lucht naar beneden, dat één van hen met een droge knak zijn vleugel brak op de scherpe rotsen. Fataal voor deze meeuw.

Na alle nesten gecontroleerd te hebben, en de 3 gespaarde Rotgansnesten goed toegedekt te hebben met dons, zodat de eieren niet zichtbaar zijn voor de meeuwen, gingen we snel weg.
Wasja’s eiland is zo klein dat het één aaneengesloten meeuwenkolonie is. Kennelijk hebben al die schreeuwende en duikende meeuwen toch zoveel invloed op een poolvos dat die liever plekken met een wat lagere dichtheid aan meeuwen afzoekt. De 4 Rotganzen die tussen deze meeuwen hun nest hadden, hadden daardoor een betere keuze gemaakt dan de ganzen op het aangrenzende StJoseph-eiland. In de 3 gespaarde nesten hebben voor Roeland’s onderzoek een ei vervangen door een kunstei met daarin een temperatuurlogger. Daardoor kan Roeland een goed beeld krijgen van hoe vaak de vrouwtjes het nest verlaten om wat te gaan grazen. Bij iedere keer grazen, koelt het ei iets af, en uit de registraties van die temperatuurswisselingen, is achteraf te zien hoe vaak de betreffende gans het nest heeft verlaten. En dat zegt weer over de conditie van de gans en het voedselaanbod. Hoe meer gras er groeit, hoe korter de gans van het nest af hoeft te gaan om toch voldoende voedsel binnen te krijgen.

Op naar het volgend eiland, Huiseiland. Dit is mijn favoriete eiland. We hebben het Huiseiland genoemd omdat er een oud staketsel in de vorm van een huis op staat. Binnen dat staketsel staat nog een ligbank waarop elk jaar een Taimyrmeeuw zijn nest bouwt. Over dat staketsel past een tentdoek. Alles prachtig bekleed met korstmossen. Eens moet hier iemand tijdelijk gewoond hebben. Waarschijnlijk om vis te vangen. Maar dat is minstens 60 jaar geleden. Het is een vrij lang en smal eiland met veel rotspartijen. Daartussen wat grazige stukken en dicht bezet met broedende meeuwen. Meestal broeden hier zo’n 400 paar Taimyrmeeuwen en enkele Grote Burgemeesters. Het viel ons bij enkele eilandjes al op dat er dit jaar op meerdere plaatsen dergelijke prachtige, grote, witte meeuwen broeden. Maar Huiseiland spande de kroon. Zeker 8 nesten van Grote Burgemeesters hadden we er nu. Een record.

Tussen die meeuwen broeden elk jaar zo’n 40 paar Rotganzen en een enkel paartje Roodhalsganzen. Dit rampjaar waren het er duidelijk minder, maar toch bleken er nog 14 Rotgansnesten met eieren te zijn, en vonden we acht gepredeerde Rotgansnesten. Twee derde van de Rotganzen had het hier overleefd. Ook de door ons bezoek veroorzaakte verstoring leidde niet tot verder nestverlies. In vergelijking met de andere eilanden, deed Huiseiland het dus goed. Ook vonden we in twee meeuwennesten als derde ei een Rotgansei. Dit dumpen van eieren in andermans nest, zien we eigenlijk alleen in jaren met veel predatie. Waarschijnlijk probeert een vrouwtje Rotgans dat tijdens de leg haar eigen nest verloren heeft, haar nog niet gelegde eieren bij een andere Rotgans ‘onder te schuiven’. Dan is er tenminste nog enige kans op nakomelingen. We denken dat bij vergissing dergelijke eieren ook wel eens in een meeuwennest worden gedumpt.

Bij de eilandcontroles bleek dat de eerste meeuwenkuikens al uit het ei waren gekomen. Nog bij geen enkele gans hebben we dat tot nu toe vast kunnen stellen. Op de vaste wal is het nu extreem stil. Je hoort vrijwel geen enkele zilver- of goudplevier meer, hoewel enkele steltlopers het toch nog lijkt te gaan lukken om jongen uit het ei te krijgen. Igor vangt slechts een enkele lemming, en ook onder de olievaten waar ik ons afval verbrand zie ik elke dag een lemming. De Sneeuwgorzen die tussen de rotspartijen broeden waren bij een rots waar ook regelmatig een wezel werd gezien, allemaal gepredeerd. Niet ver daarvandaan ligt een rotspartij waar tot nu toe nog geen enkele wezel was gezien, en daar zaten alle Sneeuwgorzen nog, en hebben zelfs al jongen. Vandaag (19 juli) zag Andries daar toch opeens een wezel. Als dat maar goed gaat.

Vandaag is het ook weer banjadag, en ga ik samen met Dorothée, de eilandbewoners even ophalen. Dorothée had ons beroemde eiland nog niet betreden en wilde daar ook graag even rondkijken. We nemen een extra buitenboordmotor mee, zodat we de boot die we op over het ijs daar heen hadden gesleept, nu weer varend terug kunnen brengen. Op het strand maakt Yasha steeds de door hem gevangen vis schoon. Een deel hangt daar te drogen in de wind.

 Nu Nicole en Peter weer terug zijn in het basiskamp gaan ze ook de inloopvallen voor wezels weer op scherp zetten, zodat we een indruk kunnen krijgen of er verandering is gekomen in de aantallen  wezels en hun verspreiding. Nu er zo weinig te halen is, verwachten we dat de roofdieren het ook moeilijker gaan krijgen. Dorothée had al verse pootafdrukken van een wolf op een vossenburcht gezien. Gelukkig niet op de vossenburcht met de 10 jonge vosjes. Uit 2005 weten we ook dat poolvossen weer wezels als prooi kunnen bemachtigen, zodat bij voedseltekort ook de predatoren elkaar op kunnen eten. Overleven is hier op de toendra ook voor predatoren niet gemakkelijk als de lemmingen het af laten weten.

Pyasina Delta, Rusland, 20-07-2008

Bart Ebbinge, namens Roeland Bom,  Jim de Fouw, Laurent Demongin, Yakov Kokorev, Igor Popov, Bart Nolet, Andries Datema, Dorothée Ehrich, Nicole Feige en Peter de Vries.

Het team van Bart Ebbinge zit al weer een maand op een traag ontdooiende ijsvlakte in het verre Siberië. Enkele hutten bieden bescherming tegen de kou. Het leven op de pool is geen pretje. Zeker niet als een vloedgolf er nog eens voor zorgt dat je onderkomen onderloopt en je studiemateriaal wegspoelt. Een sauna en wat bier zorgen gelukkig wekelijks voor de ontspanning.

Ondanks de zware omstandigheden slagen Bart Ebbingen en Roeland Bom er in zich bijna dagelijks te melden voor een update op hun blog. Vandaag viel zelfs een dik pakket op de deurmat van Pooljaar. De eerste video’s zijn binnen. Bekijk ze hier! 

het_grote_vogeleiland

poolvos

banja_bier_en_rondleiding

Bart Nolet en Jim zaten nog steeds op het Grote Vogeleiland, dat nog steeds door ijs omgeven was. Dat ijsveld was het smalste bij de noordoostpunt van het Grote Vogeleiland. Yasha en ik zijn daar zaterdag om 12 uur vanuit het basiskamp heen gevaren om te verkennen of we Bart Nolet en Jim via dat ijs van hun eiland konden ophalen, zodat zij ook in het kamp van de banja konden genieten. Het ijs bleek daar inderdaad nog stevig genoeg, en we trokken de boot op de ijsrand. Vervolgens konden we een veilige route naar het eiland bepalen, waarbij maar één wat bredere scheur overbrugd moest worden. Zonder bepakking konden Yasha en ik wel over die scheur springen, en op het eiland vonden we wat hout om een brug te slaan over die scheur, zodat Bart Nolet en Jim ook met al hun bepakking er veilig overheen zouden kunnen. We riepen via de walkie-talkie Bart Nolet en Jim op, zodat zij met hun spullen vanuit het Behouden Huys naar de noordoostpunt van het Grote Vogeleiland konden gaan lopen. Een afstand van ruim een kilometer. Terwijl Yasha en ik op hen wachten kwam er ineens mist opzetten uit het westen. Over het ijs. Onze boot op de rand van het ijs, werd af en toe aan ons oog onttrokken. We hoopten dat Bart Nolet en Jim er niet te lang over zouden doen. Door de mist konden we hen niet zien, maar via de walkie-talkie liet Bart Nolet desgevraagd weten dat ze nog 500 meter van ons vandaan waren. Roepende meeuwen uit de kolonie Op het noordelijk deel van het Grote Vogeleiland bevestigden hun aanwezigheid daar. Ook een paartje Roodhalsganzen, dat het poolvossenbezoek aan het eiland had overleefd, begon te roepen toen Bart Nolet en Jim daarlangs liepen.

De dichtheid van de mist wisselde. Al snel doemden ook Bart Nolet en Jim uit de mist op. Onze boot was net weer even te zien. Snel gingen we over het ijs op weg naar de boot. Dat ging zonder problemen. Eenmaal in de boot bleek de mist zich niet tot de ijsvelden te beperken, maar de 3 kilometer tot ons kamp zat potdicht van de mist. Dan blijkt weer hoe gemakkelijk zo’n GPS is. In een rechte lijn voeren we naar ons basiskamp terug. Weer een gelukje dus. Als we een half uur later waren gegaan, hadden we in die mist nooit een betrouwbare route over het ijs kunnen verkennen, en hadden ze nog langer op het eiland moeten blijven. Bart Nolet en Jim gaven een prachtig verslag van de activiteiten van de poolvosbezoeken aan het eiland. Ze hadden gezien hoe de vos 40 rotganseieren en 40 meeuweneieren had verstopt. Zowel meeuwen als ganzen kunnen zich niet goed tegen zo’n vos verdedigen. Af en toe sprong de vos hoog op naar de meeuwen die boven hem hingen. Uiteindelijk hadden hierdoor alle Rotganzen van het Grote Vogeleiland hun eieren verloren. Enkele Roodhalsganzen op het eiland leken het veel beter te doen dan de Rotganzen. Die Roodhalsganzen blijven veel langer stil op hun eieren zitten, en hun mannetjes weten op nog spectaculairdere wijze dan de Rotgans de meeuwen in de lucht te achtervolgen. De Roodhalsganzen hadden dan ook veel minder last gehad van predatie door meeuwen en door de poolvos.

Ook zijn lang niet alle meeuwennesten op het eiland door de vos leeggehaald. Nadere vergelijking van de preciese ligging van de gespaarde meeuwennesten met die van de leeggeroofde, kan ons leren welke meeuwennesten het meest kwetsbaar waren voor de poolvos. Aan de patronen op de vacht was te zien geweest dat het om een en dezelfde vos ging. In de overgang van witte wintervacht naar zomervacht zijn de vossen vaak individueel te herkennen. Wat een enkele poolvos al niet kan aanrichten, is indrukwekkend.
Het was goed om voor het eerst de volledige ploeg in het kamp bijeen te hebben. Er lag nog een laatste berg sneeuw voor de banja, zodat we met onze verhitte lichamen nog lekker door de sneeuw konden rollen.

Na de banja zorgde Roeland voor een uitgebreid maal, kwam er een fles wodka op tafel en speelden Igor en Yasha gitaar en zongen we met hen mee. Een mengsel van Russische en Engelse liedjes. Wat de predatoren (rovers) betreft het volgende: de poolvossenburcht op 5 km van ons kamp bleek bij een bezoek op 11 juli maar liefst door 10 jonge poolvosjes bewoond te zijn. Je krijgt er meestal maar enkelen tegelijk te zien. Ze lagen vrijdag meestal wat in de zon te slapen, stoeiden wat met elkaar, en eentje probeerde een alarmerende bontbekplevier die over de burcht liep te besluipen en te pakken. Ineens rennen er dan 10 tegelijk ergens heen, en verdwijnen weer in de vele ingangen in de burcht. Prachtig om te zien. Op vrijdag werden tijdens een continue observatie van vijf uur lang de jonge vosjes geen enkele keer door hun ouders bezocht. Op de zaterdag daarna zag Andries hoe één van de ouders wel prooi kwam brengen: twee lemmingen. Het is de vraag of er voldoende lemmingen zijn om deze vossen al hun kroost groot te laten brengen.

Laurent wist op de foto vast te leggen hoe een poolvos een steltloperei begroef, waarschijnlijk van een Kleine Strandloper, en ook hoe een poolvos een pas uitgekomen kuiken van de ijsgors opat. De dwergwezels zijn rondom ons kamp, maar ook bij enkele rotspartijen nog steeds actief. Nicole heeft nu al verschillende wezels in haar vallen gevangen en gemerkt. Peter heeft samen met Nicole vegetatiemonsters verzameld op plekken waar in 2005 rotganzen gebroed hebben rondom Sneeuwuilnesten.

De nesten hier op de vastelandstoendra volgen we o.l.v. Laurent ook steeds om een beeld te krijgen van hoeveel nesten aan predatie ontsnappen. Niet alleen poolvossen en dwergwezels, maar ook Taimyrmeeuwen en Middelste jagers lijken heel wat nesten leeg te roven.

Na de zeer moeizame start (zie weblog van 30 juni j.l.) is er begin juli toch nog een behoorlijk aantal vogels begonnen te nestelen. Het aantal steltlopernesten dat we gevonden hebben is toegenomen tot 67. De Kleine Strandloper, gewoonlijk het meest talrijk, staat ook nu weer bovenaan met 30 nesten. In 2005 waren dat er echter tien maal zoveel, en zelfs in een jaar met weinig lemmingen zoals 2007 werden hier nog 126 nesten van dit grappige kleine steltlopertje gevonden.

Van de andere steltlopersoorten hebben we nu ongeveer dezelfde aantallen nesten kunnen vinden als in andere niet-lemming jaren. De enige positieve uitschieter is de Bonte Strandloper waarvan nu 8 nesten zijn gevonden. Een record in onze serie waarnemingen. Het broedsucces is echter bedroevend laag. Alle Goud- en Zilverplevierennesten en die van de Krombekstrandlopers zijn gepredeerd. Van de Kleine Strandlopers is tot nu toe 65 % door predatie verloren gegaan, en van de Bonte Strandloper ruim 80 %. Van de zangvogels valt vooral op dat er dit jaar erg veel IJsgorzen broeden op de toendra. Maar liefst 28 nesten van deze gors hebben we gevonden. Ruim 40 % daarvan is inmiddels gepredeerd. Van de Kleinste jager vond Andries 2 nesten, maar die zijn inmiddels ook al weer gesneuveld.

banja_bier_en_rondleiding

Sneeuwgorzen broeden vooral tussen de rotsen, en worden daar dit jaar vooral door wezels belaagd. Bij één rots hebben we tot nu toe geen enkele wezel gezien, en daar is ook nog geen enkel Sneeuwgorzennest gepredeerd. Slechts drie vogelsoorten, de Strandleeuwerik, het Sneeuwhoen en de Roodhalsgans lijken het in dit zware jaar nog goed te doen. Van hen zijn nog bijna geen nesten gesneuveld. Kennelijk weten die soorten de hongerige predatoren beter om de tuin te leiden dan de andere vogelsoorten.

De zomerse dagen van vorige week zijn we al weer helemaal vergeten. Gisteren draaide de wind weer naar de noordhoek en wakkerde aan tot windkracht 7. We kregen er zelfs regen bij. Vanmorgen was het  2 graden. De kuikens van de Strandleeuwerik bleken dood in hun nest te liggen. Tegen dergelijk slecht weer is de Strandleeuwerik dus niet bestand. Alleen de bloeiende bloempjes van Dryas octopetala herinneren ons nog aan die paar warme dagen.

Pyasina Delta, Rusland, 14-07-2008

Bart Ebbinge,  namens Roeland Bom,  Jim de Fouw, Laurent Demongin, Yakov Kokorev, Igor Popov, Bart Nolet, Andries Datema, Dorothée Ehrich, Nicole Feige en Peter de Vries.