Even voorstellen
Hallo ik ben Bas de Boer en doe promotieonderzoek bij het IMAU op de Universiteit Utrecht. Het doel van mijn eigen onderzoek is het simuleren van het klimaat over de afgelopen miljoenen jaren met ijskap modellen. Aan de hand van computermodellen berekenen ik de ‘levensloop’ van de grote ijskappen die op de aarde hebben bestaan. Naast de ijskappen op Groenland en Antarctica waren er ook 2 grote ijskappen op de grote continenten op het Noordelijk Halfrond, dat wil zeggen op Noord Amerika en op Eurazië. Met deze simulaties kunnen we dan het totale ijsvolume, en hieruit de zeespiegelveranderingen, en de gemiddelde temperatuur bepalen in het verleden. Voor het veldwerk op Groenland help ik mee met mijn collega’s: onderzoeker Paul Smeets, technicus Wim Boot en student Mirena De Olaizola, die met de resultaten aan de slag gaat voor haar afstudeeronderzoek.

Onderzoek op Groenland
De laatste jaren wordt er steeds meer onderzoek gedaan op en rond de Groenlandse ijskap. Naast de bekende diepe ijskernen (voor onderzoek naar de geschiedenis van het klimaat van de ijskap) worden er op de ijskap veel metingen verricht met automatische weerstations (afgekort als AWS). Deze meten, net als de weerstations in Nederland, van dag tot dag de gegevens van het weer op de ijskap, onder andere de wind (richting en sterkte) en de temperatuur. Daarnaast wordt er ook gekeken naar de smelt en groei van het sneeuwpakket op de locatie van het weerstation met staken.

Het K-transect
Bij de Universiteit van Utrecht wordt dit werk al jaren uitgevoerd door onderzoekers van het IMAU (Institute for Marine and Atmospheric research Utrecht). Op Groenland worden op deze manier al metingen gedaan sinds 1991, op de rand van de ijskap vlak bij het stadje Kangerlussuaq. Inmiddels staan er op deze locatie een heel rijtje automatische weerstations, vanaf de rand van de ijskap tot ongeveer 150 km landinwaarts de ijskap op.

Figuur: Het K-transect, naast Kangerlussuaq. Het eerste veldwerk project (genaamd GIMEX) werd hier uitgevoerd in 1991 (met stations 1-4). Weerstations (rood) en staakmetingen (blauw en rood) staan op de ijskap. Het weerstation bij ‘Airport’ is het vliegveld bij Kangerlussuaq.

Naast de weerstations worden er de laatste jaren ook metingen gedaan met een GPS, een apparaatje wat de exacte positie weergeeft op de aarde met hulp van satellieten. Dit wordt ook dagelijks door vele mensen gebruikt in hun TomTom of andere routeplanners. De GPS zitten met een staak vast in het ijs, waardoor de stromingssnelheid kan worden gemeten op deze locatie.

Meer smelt, hogere snelheid
Een belangrijke uitkomst van de GPS metingen op het K-transect is dat de ijskap tijdens de zomer, het smeltseizoen, op sommige locaties sneller gaat stromen als er meer smelt is. Over dit verband tussen smelt boven op de ijskap en de snelheid waarmee het ijs stroomt willen we meer te weten komen. Er wordt gedacht dat de relatie komt doordat het smeltwater door de ijskap heen ‘sijpelt’ om zo de bodem te bereiken. Hierdoor is er dus meer smeltwater op de bodem van de ijskap, tussen het ijs en de grond, waardoor de waterdruk hier toe zou moeten nemen. Dit is wat we juist willen gaan meten. Op de locatie waar de hoogste toename in ijsstroming is gemeten (station HR), gaan we een gat boren waar we druksensoren in laten zakken. Deze sensoren moeten dan via een radiosignaal de metingen terugsturen naar ontvanger die boven op het ijs staat.

Figuur: Een schematische weergave van het gedeelte van Groenland waar we gaan meten. De evenwichtslijn (stippellijn) geeft de grens aan tussen het gebied waar netto meer massa bijkomt (links, stroomopwaarts) en het gebied waar juist smelt plaats vindt. In de zomer is deze grens goed te onderscheiden doordat er boven de evenwichtslijn sneeuw ligt en daaronder juist ijs aan het oppervlakte verschijnt. Het smeltwater gaat via spleten en zogenaamde ‘moulins’, tunnels die het oppervlak met de bodem verbinden, naar de bodem waar het water zich verzamelt.