Omdat Eva (‘de hete adem van het veen’) al weken binnen zat te wachten tot haar springstaarten uit de bodemmonsters tevoorschijn kwamen en Ellen (‘mossen of bossen’) het razend druk had met veldwerk dat was blijven liggen door haar knieproblemen, besloten ze samen op expeditie te gaan en de laatste proefvlakken voor Ellens nieuwe experiment te zoeken. ‘Te land, ter zee en in de lucht’ belandden ze al gauw boven de wolken. Dit leverde niet alleen veel mooie plaatjes op maar ook een duistere overpeinzing over lichtende nachtwolken* en andere hemelverschijnselen.

* Lichtende nachtwolken: witte, geel-oranje of lichtblauwe wolken die voorkomen op 75-85 km hoogte en na zonsondergang nog een tijd zonlicht weerkaatsen. De wolkenslierten hebben een ribbel- of vezelstructuur en sterren blijven er doorheen zichtbaar. Ze zijn vrij zeldzaam en komen onregelmatig voor. Hun ontstaan houdt verband met talrijke uiterst kleine deeltjes in de bovenste lagen van de atmosfeer, samen met waterdamp en temperaturen tussen -90 en -145°C. Op de deeltjes zet zich dan een laagje ijs af waarop het zonlicht weerkaatst. Bron en meer informatie: www.wolkenatlas.nl.

Zoals beloofd de tweede documentaire over het onderzoek op de pool. Dit keer hebben Claire en Wendy een documentaire gemaakt over het al dan niet ontdooien van sneeuw en ijs en de effecten daarvan op het ecosysteem. Zet het geluid een beetje harder en geniet!

Het resultaat is dus, dat ik nu lekker vakantie aan het vieren ben. En na twee weken bijna nietsdoen ben ik nu verveeld genoeg om maar weer eens wat online te zetten. Maar ik heb natuurlijk ook nog iets nuttigs te melden. (naja sort-of nuttig)

In de laaste week dat ik in Abisko was, was er een grote groep studenten van onze universiteit (de VU) in Abisko om veldwerk te doen voor de cursus ‘Plant-Soil interactions’. In deze cursus werd er van de studenten verwacht dat ze een klein experiment gingen doen dat iets te maken heeft met boven en ondergrondse plant/grond/beest interacties. Ook waren er twee groepjes die allebei een documentaire hebben gemaakt over die week en het onderzoekin Abisko in het algemeen. En het mooie is dat over niet al te lange tijd, deze documentaires te zien zullen zijn op mijn weblog!

Dus deze post is niet alleen een ja-ik-leef-nog post maar ook een aankondiging voor twee heuse ‘documentaires’! Tot snel.

In Abisko, en andere gebieden rond de pool duurt de herfst maar kort. Binnen een paar weken, denk aan een week of 2 a 3, worden de berkenbossen ontzettend mooi goudgeel. Deze periode heet Ruska, dat Fins( /Laps?) is voor herfst. (En nee, dat heeft niks te maken met Wim) Dus zoals je misschien begrijpt zit ik vol spanning te wachten tot dit gebeurt. Op het moment zie ik hier en daar een aantal gele takken, hier en daar wat oranje. Het kan elk moment gaan gebeuren. Dat maakt ook dat ik snel maar mn netten ben gaan spannen. Voordat je het weet steekt er een windje op en ben ik al mn kostbare blaadjes kwijt, want zodra ze op de grond liggen weet ik natuurlijk niet meer of het de blaadjes van mijn berkenboompje zijn of  van die ernaast! Wachten op de herfst, dat kan ik twee keer doen dit jaar, want als ik staks over een week of 3 weer thuis ben, wordt het weer herfst.. Je zou er bijna depressief van worden. Maar ook de herfst kent zijn charme, zeker hier in het Noorden.

Afgelopen week was de Zweedse kroonprinses Victoria een paar dagen op het onderzoeksstation. Zij is beschermvrouwe van het Internationaal Pooljaar in Zweden. Ze heeft 2 nachten op het onderzoeksstation geslapen, in het apartement van de directeur,dat dan weer wel, want het blijft natuurlijk wel een prinses!

Na het maken van dit filmpje heb ik de kroonprinses ook nog even gesproken. Ik heb haar kort uitgelegd wat ik met mijn onderzoek doe. Erg leuk dat ze geinterreseerd was, want een gesprekje met mij stond niet op het programma! Natuurlijk had ik toen mijn camera niet bij de hand. Jullie moeten het dus doen met mijn filmpje!

Voor de mensen die zich afvragen waarom ik in godsnaam bomen inpak, ook boomblaadjes kunnen gelabeld worden, net als mos (Zie ‘De kunst van het mos labelen’)

 <– wetenschap — kunst –>

Als poolonderzoeker wordt je verondersteld van aanpakken te weten. Niet bang zijn om planten en beestjes te verzamelen in mijn geval, niet bang zijn om dingen te maken en te improviseren. De eerste gaat me over het algemeen goed af, ondanks de af en toe significant grote spinnen en wormen heb ik er totaal geen moeite mee om dingen uit de grond te halen, improviseren is soms lastig maar ook erg leuk, dingen maken dat is niet mijn sterkste kant. Ik ben namelijk niet echt heel technisch aangelegd. Niet dat ik a-technisch ben maar ik heb gewoon niet zoveel ervaring, met elektrische boren, zagen en pakembeet.. gasflessen.

Maargoed waarom een gasfles voor mij? Behalve cola maken kun je namelijk ook springstaartjes en mijten in een moskolom vergassen met CO_2. Wat?!.. Ja, inderdaad ik probeer ze dood te maken! Ik hou van ze maar soms is zoiets nodig voor de wetenschap. Het idee is dus om mijn moskolom in leven te houden en de mijten en springstaarten eruit en of dood te maken. Nadat verschillende methoden niet goed genoeg bleken te werken is het nu de beurt aan het gas.

Terug naar mijn avontuur. Omdat ik dus niet zo heel bekend ben met dat soort dingen, heb ik er ergens ook een beetje angst voor. Bij het woord gasfles denk ik toch heel snel aan ‘brandbaar’, ‘explosief’ etc.. Nu is CO2 niet heel gevaarlijk zolang je in een goed geventileerde ruimte bent is er niets aan de hand. Dus heb ik ‘goed geventileerd’ maar even heel letterlijk genomen en ben naar buiten verhuisd met mijn opstelling…probleem 1 opgelost.

Vervolgens was het de beurt aan het juiste ventiel op de fles draaien.. Het oude ventiel zat natuurlijk muurvast. Dus op zoek naar een sterke man. Na een tijdje had ik de sterke man gevonden en het ventiel verwisseld probleem 2 opgelost.
De volgende stap alles lekvrij aansluiten op de gasfles. Het idee was de meter 60 bar (dat is de druk) aan zou geven als ik de gaskraan open zou draaien. Hmm..waarom staat de meter dan al op 80 bar als de gasfles nog dicht was! Kijk en op zo een moment begin ik te twijfelen, is dat ding stuk of doe ik gewoon iets heel verkeerd?! Dus na heel veel mailen en rondvragen heb ik maar geconcludeerd dat er iets mis is met de meter en niet met mij probleem 3 opgelost.

En nu..als ik de gaskraan een tijdje open heb bevriest de boel! Dus dan denk ik; dat kan niet goed zijn…Idee:druk omlaag en isoleren probleem 4 opgelost?
Ik hoop het maar. Ik ben nu gelukkig begonnen aan mijn eerste leeggaspoging. De kolommen zitten in de luchtdichte kist..die ik voor de gelegenheid maar even ‘The chamber of death’ heb genoemd. En het CO2 loopt terwijl ik dit typ de kolommen in waar de beestjes stikken.

Conclusie: dieren doodgassen is misschien gewoon altijd een slecht idee..laten we hopen dat mijn poging een uitzondering is.

Kleng! Daar zit ik dan, 10 minuten voor Abisko in dezelfde trein waar ik de vorige 19 uur heb doorgebracht. -Dingdong- We mogen gratis drankjes halen een per ticket. –Dingdong-..de elektricien zou er over een uurtje moeten zijn …Gelukkig staan we hier pas drie kwartier.-Dingdong- “Blabla…Ikea…Knackebrod…Bjorn Borg..Etc…” Niet alles wordt ook in het Engels omgeroepen waardoor ik af en toe vragend naar de vrouw kijk die tegenover mij zit. Veel heb ik daar niet aan want ze spreekt geen Engels..al 19 uur niet. Mijn boek heb ik al uit, de batterij van mijn iPod is bijna leeg. Toch maar een drankje halen dan. Hmm ik heb ook honger..het laatste ‘normale’ voedsel waren die 2 slices van de pizzahut…Gaap.. Hoe veel vertraging heb ik nu in totaal? .

Ja, reizen met de trein is romantisch, goed voor het milieu en duurt vooral lang, zeker als de elektriciteitskabel die normaal gesproken oven de rails hangt er naast ligt.

Ik ben weer op weg naar Abisko met de trein dit keer. Het leek zo een goed plan, op deze manier leer je de luchtvaart waarderen en de afstand van huis goed op waarde schatten. Vliegen is eigenlijk een beetje te makkelijk. Nu moet ik er eerlijk bij vertellen dat de vlucht die ik wou hebben vol zat op deze dag en dat het niet een geheel vrije keuze was om de trein te pakken maar toch, alle voorgaand genoemde voordelen speelden toch echt in mijn hoofd mee.

Maar goed…op weg naar Abisko dus, om daar 2 maanden aan het werk te gaan. Mijn plannen voor de eerste paar dagen zijn…uitrusten. Wat?! Ja precies eigenlijk zou het niet moeten; maar na de mijtencursus, die nogal veel vergde van mijn hersenopslagcapaciteit (daarover later meer) en de week waarin ik maar een paar kleine dingetjes moest regelen (lees:..ook werken op mijn vrije dag en dan nog de ochtend voor vertrek wat spullen scoren om mee te nemen) ben ik toe aan wat rust.

Want als terugreisstress overgaat in inpakstress en dan weer naadloos overgaat in reisstress ben ik niet op mijn best. Even ontstressen lijkt m een goed idee..gelukkig hebben we sauna’s en uitgestrekte landschappen hier.

Daar was ik namelijk net naar aan het turen voordat we die kabel eraf reden. Alles al klaar voor vertrek, neuroot die ik ben.. Maar toen…Kleng! De trein staat inmiddels 2 uur stil en de kabel hangt er nog net zo bij als 2 uur geleden.. Gelukkig is het een slaaptrein.

Het belangrijkste wat ik nog ‘even’ uit moet zoeken is de volgende probleemstelling. Hoe krijg ik beestjes uit mos, zonder het mos te slopen?. Tijdens mijn vorige verblijf had ik een prachtmethode bedacht. We zetten de kolom met mos in een bak, en laten heel langzaam het waterniveau stijgen. De beestjes die ik eruit wil hebben (ja hoor daar zijn ze weer de springstaartjes en mijten) zullen voor de iets minder natte plekken gaan, omhoog lopen en uiteindelijk op het wateroppervlak gaan drijven als het waterniveau hoger is dan de kolom. Dit moet langzaam gebeuren omdat er anders luchtbellen ontstaan waarin de beestjes gaan zitten. Zie hier op de foto het resultaat van 0,00000021 km/u waterniveaustijging. Geen succes dus

Hmm..wat nu? Poging 2: de conventionele methode, de Tullgren-extractiemethode, zorgt ervoor dat de beesten uit de kolom worden gedwongen door een warm-koud gradient. “Prima methode, duurt een week of twee en …droogt het mos totaal uit.” Ik heb een poging to reanimatie van mijn mossen gedaan met veel water en nu is het afwachten of de moskolommen leven als ik terug ben in Zweden.

“Slecht verhaal dit….een insecticide misschien?” Dat is toch niet iets waar ik een voorstander van ben. En daarbij moeten er later wel weer beestjes in leven dus nee dat lijkt me ook de beste methode niet.

En nu ben ik een andere methode aan het testen. Gas! “We gassen die beesten gewoon de tent uit.” Door puur CO₂ in de kolom te blazen en die daarna af te sluiten sterven al deze beestjes een zachte dood (ik hou van mijn beestjes hoor!). Daarna zetten we de kolommen een beetje warm, (ongeveer 7-8 graden warmer dan normaal) zodat de eitjes, die niet gevoelig zijn voor het pure CO₂ binnen een paar dagen uitkomen. Daarna begassen we de kolom nog een keer. Als het goed is, zijn de oorspronkelijke beestjes uit de kolom dood, kan ik mijn eigen selectie toevoegen, en dus het experiment beginnen.