Door gebrek aan een internetverbinding op Spitsbergen een beknopt verslag van onze reis achteraf:

Geologisch toerisme
Na een adembenemend mooie vlucht over vlechtende rivieren, permafrost structuren, gletsjers en puinwaaiers, landen we vrijdagnacht op Spitsbergen. Half 12 en de zon staat nog hoog aan de hemel. Daarom meteen maar een wandeling door het dorp en langs de kust. De eerste zeehond en rendieren zijn al gespot. Ook hebben we al moeten rennen voor ons leven. Niet voor ijsberen, maar voor de vlijmscherpe snavels van de Noordse Stern. Keer op keer maken ze een soort van duikvlucht naar je hoofd. Maar gelukkig staan er op de ‘strandopgang’ waarschuwingsborden met stokken ernaast om de sterns af te schrikken. De rest van het weekend is er tijd voor (geo-)toerisme. Behalve mooie permafrost structuren, morenes van gletsjers, puinwaaiers, rivierbeddingen en zandsteenafzettingen zien we vooral veel vogels.

Zondagavond hebben we een pizza-diner met de deelnemers van de Lance cruise. Leuk om iedereen weer te zien. Wat vooral erg bizar is, is het feit dat je op 78 graden noord mensen tegenkomt die je kent!

’s Avonds, kijkend vanuit mijn hotelkamer, zie ik een eenzame poolvos ronddwalen over de enorme puinvlakte die de gletsjer heeft achtergelaten. Met een glimlach val ik in slaap.

Het water op
Maandag gaan we aan boord van de R/V Lance, ons huis voor de komende week. Het schip, dat gisteren nog aan de kade lag, ligt nu een stuk verderop in het fjord. Door de grote drukte in de kleine haven is er geen plaats meer voor het schip. Daarom worden we er met een kleinere boot heen gebracht. Het begint dus al spannend.
Na het ontbijt worden de laboratoria ingericht. Tegen lunchtijd bereikt het schip het open water. De zee wordt ruiger en een lichte misselijkheid komt boven. Het eten dat klaar staat voor de lunch wordt me te veel. De rest van de lunch en de veiligheidsdrill gaat dan ook aan mij voorbij, omdat ik groen op bed lig. Tegen de avond wordt de zee rustiger en komen we aan bij het Kongsfjord. Hier gaan we de komende week boren in de zeebodem en sediment naar boven halen.

Onderszoeksschip de R/V Lance in Kongsfjorden

Hoe we een ijsberg vingen
Net voor het slapen gaan ziet de cruise-leidster Nalan Koc vanaf de brug een ‘vieze’ ijsberg. De ijsberg is zwart gekleurd door het sediment dat in en op het ijs ligt. Op land schuurt de gletsjer over berghellingen en de ondergrond. Ook rollen er stenen vanaf de hellingen naar de gletsjer. Dit sediment (stenen, gruis, zand en klei) komt zo in en op het ijs terecht. Als de gletsjer vervolgens in zee uitkomt, breken er stukken ijs af die door de wind en zeestromingen verder het fjord in getransporteerd worden. In het fjord smelten de ijsbergen langzaam. Het sediment komt vrij en zinkt naar de bodem van het fjord. Dit door het ijs aangeleverde sediment wordt ook wel Ice Rafted Debris (IRD) genoemd. Door te kijken naar hoe de hoeveelheid van dit sediment varieert in de tijd is het mogelijk iets te zeggen over de grootte en activiteit van de gletsjers in het verleden. En dus ook iets over het klimaat (was het warm? of juist koud?).

“Vieze” en “schone” ijsbergen in Kongsfjorden

Met een “Zodiac”, een soort speedboot, gaan Maarten en ik richting de vieze ijsberg. We zijn geïnteresseerd in hoe het sediment op deze ijsberg eruit ziet. Als je namelijk weet wat voor sediment moderne ijsbergen aanvoeren, is het eenvoudiger om IRD, dat in het verleden is afgezet op de zeebodem, te herkennen in de boorkernen die we genomen hebben tijdens deze week. Bij de ijsberg aangekomen zien we dat er enorme brokken steen op de ijsberg liggen. We nemen er een paar mee. Ook nemen we monsters van de rest van het sediment dat op de ijsberg ligt en watermonsters om te zien hoeveel sediment er in het water opgelost zit. De rest van de week herhalen we dit nog een paar keer, resulterend in een grote hoeveelheid stenen.

De vangst: IRD gevonden op één van de ijsbergen

Laat de modder maar komen
Dinsdagochtend begint het echte werk. De eerste multi-corer (MC), een roestvrijstalen frame met daaronder 6 buizen van plexiglas, gaat omlaag. De MC wordt naar beneden gelaten aan een kabel totdat hij de zeebodem raakt. Door de gewichten bovenop de MC worden de buizen de grond in geduwd en gevuld met het sediment waar de bovenste laag van de zeebodem uit bestaat. Vervolgens slaat er onder elke buis een klep dicht en wordt de MC weer omhoog gehaald. Uiteindelijk staat de MC na een klein half uur weer aan dek met daarin, als alles goed is gegaan, 6 mooie sedimentkernen.

de multi-corer klaar voor tewaterlating

Vervolgens ontkoppelen we de buizen van het frame en nemen we de kernen mee naar binnen. In het laboratorium duwen we de sedimentkern stukje voor stukje uit de buis en snijden we het in plakjes van 2 cm dik. Deze plakken gaan we in Nederland in het lab verder onderzoeken. We meten dan de korrelgrootte van het sediment. Met deze informatie kunnen we mogelijk iets zeggen over veranderingen in het klimaat en over sedimentaire processen in het fjord.
In totaal hebben we tijdens de tocht 32 kernen van gemiddeld 35 cm genomen en in plakjes gesneden. Genoeg modder dus om de komende tijd zoet mee te zijn!

Kernen bemonsteren in het laboratorium

Tijd voor ontspanning
Tussen het nemen en bemonsteren van de kernen door is er ook voldoende tijd voor ontspanning..
Op een dag is het zeewater gevuld met een grote hoeveelheid slijmerige beestjes met de meest bijzondere vormen. Tussen het naar beneden laten en omhoog halen van de multi-corer, vissen we een paar van die wezentjes op met een emmer aan een lang touw. Dat bleek nog niet zo gemakkelijk, maar uiteindelijk hebben we toch beet. Sommige lijken op ‘zwemmende jurken’, andere op doorzichtige augurken, maar mooi zijn ze wel. En de Noordse Stormvogels zijn er dol op!

Links: vissen naar doorzichtige en slijmerige wezentjes. Rechts: een ‘vliegende jurk’

Ook gaan we een middag op excursie naar het vaste land. Met twee kleine bootjes vertrekken we met (bijna) de hele bemanning naar een oude marmermijn aan de Kongsfjorden. Er staan nog twee huizen, verlaten wagonnetjes, werkapparatuur en zelfs een oud fornuis. Omdat alles van voor 1945 op Spitsbergen beschermd is mag niets worden aangeraakt. Er zijn hierdoor zelfs glasscherven en blikken blijven liggen en er staat een fluitketel op het fornuis. De kapitein en een ander crewlid beschermen ons met twee jachtgeweren tegen ijsberen die elk moment kunnen opduiken. Helaas (maar misschien ook wel gelukkig) laten de ijsberen zich niet zien. Wel een paar rendieren. De plek heeft iets magisch.

Overblijfselen van een oude marmermijn

De laatste avond, als alle kernen genomen zijn en er niets meer te doen is, legt de R/V Lance aan in Ny Ålesund. Eerst kijken we wat rond in het dorp (30 huizen). Tegen tienen gaat de lokale kroeg open. Het wordt een groot feest, met bier tegen Nederlandse prijzen, goede muziek en mensen op sokken. Want ook hier moeten de schoenen binnen uit. Van de kapitein moeten we om 2 uur thuis zijn. Iedereen trekt weer schoenen aan en vertrekt terug naar het schip. Sommige mensen hebben wat moeite om de juiste schoenen aan te trekken, andere hebben moeite het schip te vinden of willen gewoon nog niet weg. Tegen drieën is iedereen binnen en vertrekt de Lance terug naar Longyearbyen.

Down-town Ny Ålesund

Time to go home
Na 7 dagen komt er een einde aan deze prachtige tocht. Moe maar voldaan komen we zondagavond terug in de haven. Kilo’s modder en stenen zijn verzameld, de laboratoria hebben we veranderd in modderbaden (wel weer netjes schoon gemaakt) en duizenden foto’s zijn geschoten. Maandagochtend heel vroeg (4 uur) vliegen we terug naar Nederland. Het was hard werken, vermoeiend, spannend, maar vooral heel erg mooi!

Bye bye Spitsbergen! Tot volgend jaar??

Stem of voeg toe aan :