Het bemonsteren van Disko Bay ging prima, naast de bekende sedimentkernen uit de bodem, hebben we ook uitvoerig ijsbergen bemonsterd op zand, grind en stenen. Sommige ijsbergen hadden zoveel van dit spul, dat we het er met een spade van af konden scheppen.

De groenlandse bemanning deed van harte mee, behalve wanneer er een zeehond in zicht kwam. Dan werd van de koers afgeweken en de oeroude donderbus opgepakt. Veel geknal, maar geen doel getroffen. Hoogtepunten waren de laatste uren van de dag, wanneer het werk er op zat en we dromerig tussen de ijsbergen tuften. Alles stond in roze licht, walvissen doken vlak voor het schip op en af en toe koekeloerde een zeehond om een ijsberghoek.

Thuis zal ik e.e.a. nog verder uitwerken voor deze blog, voorzien van beeldmateriaal.

Na de tocht nog een paar dagen in Rodebay, het oude nederlandse walvisstation Rodebaai. Veertig inwoners, een veelvoud aan sledehonden. Alleen per schip bereikbaar, dus uiterst rustig. Veel gefotografeerd voor de aankomende kolleges, plantjes gezocht, vogels bekeken. De ivoormeeuw en de witstuitbarmsijs lieten zich goed bewonderen.

Morgen om vijf uur op, straks nog even langs het ijsfjord. Het steeds wisselende uitzicht, de variatie in belichting: je krijgt er geen genoeg van.

Hartelijke groet uit de arctic, Simon

Morgen gaan we met de boot van het station terug naar Ilulissat om daar de Icefjord bodem te gaan bemonsteren. Het weer is de laatste dagen zonnig en aangenaam, dus een straf is het niet hier te werken. Ons groepje bestaat uit Anton Kuijpers en Naja Mikkelsen van de Geologische Dienst van Groenland en Denemarken, PhD student David NcCartney uit Durham en ikzelf. Klein maar fijn zullen we maar zeggen.

De Icefjord is uitgeroepen tot Unesco Heritage Site wat tot groot nadeel heeft dat er in de toekomst steeds meer toeristen zullen komen. Je ziet het nu al beginnen.

Verder tot op heden niets te klagen. Alle apparatuur is goed bevonden, dus morgenvroeg op weg.

Een groet uit Disko, Simon

Geologisch toerisme
Na een adembenemend mooie vlucht over vlechtende rivieren, permafrost structuren, gletsjers en puinwaaiers, landen we vrijdagnacht op Spitsbergen. Half 12 en de zon staat nog hoog aan de hemel. Daarom meteen maar een wandeling door het dorp en langs de kust. De eerste zeehond en rendieren zijn al gespot. Ook hebben we al moeten rennen voor ons leven. Niet voor ijsberen, maar voor de vlijmscherpe snavels van de Noordse Stern. Keer op keer maken ze een soort van duikvlucht naar je hoofd. Maar gelukkig staan er op de ‘strandopgang’ waarschuwingsborden met stokken ernaast om de sterns af te schrikken. De rest van het weekend is er tijd voor (geo-)toerisme. Behalve mooie permafrost structuren, morenes van gletsjers, puinwaaiers, rivierbeddingen en zandsteenafzettingen zien we vooral veel vogels.

Zondagavond hebben we een pizza-diner met de deelnemers van de Lance cruise. Leuk om iedereen weer te zien. Wat vooral erg bizar is, is het feit dat je op 78 graden noord mensen tegenkomt die je kent!

’s Avonds, kijkend vanuit mijn hotelkamer, zie ik een eenzame poolvos ronddwalen over de enorme puinvlakte die de gletsjer heeft achtergelaten. Met een glimlach val ik in slaap.

Het water op
Maandag gaan we aan boord van de R/V Lance, ons huis voor de komende week. Het schip, dat gisteren nog aan de kade lag, ligt nu een stuk verderop in het fjord. Door de grote drukte in de kleine haven is er geen plaats meer voor het schip. Daarom worden we er met een kleinere boot heen gebracht. Het begint dus al spannend.
Na het ontbijt worden de laboratoria ingericht. Tegen lunchtijd bereikt het schip het open water. De zee wordt ruiger en een lichte misselijkheid komt boven. Het eten dat klaar staat voor de lunch wordt me te veel. De rest van de lunch en de veiligheidsdrill gaat dan ook aan mij voorbij, omdat ik groen op bed lig. Tegen de avond wordt de zee rustiger en komen we aan bij het Kongsfjord. Hier gaan we de komende week boren in de zeebodem en sediment naar boven halen.

Onderszoeksschip de R/V Lance in Kongsfjorden

Hoe we een ijsberg vingen
Net voor het slapen gaan ziet de cruise-leidster Nalan Koc vanaf de brug een ‘vieze’ ijsberg. De ijsberg is zwart gekleurd door het sediment dat in en op het ijs ligt. Op land schuurt de gletsjer over berghellingen en de ondergrond. Ook rollen er stenen vanaf de hellingen naar de gletsjer. Dit sediment (stenen, gruis, zand en klei) komt zo in en op het ijs terecht. Als de gletsjer vervolgens in zee uitkomt, breken er stukken ijs af die door de wind en zeestromingen verder het fjord in getransporteerd worden. In het fjord smelten de ijsbergen langzaam. Het sediment komt vrij en zinkt naar de bodem van het fjord. Dit door het ijs aangeleverde sediment wordt ook wel Ice Rafted Debris (IRD) genoemd. Door te kijken naar hoe de hoeveelheid van dit sediment varieert in de tijd is het mogelijk iets te zeggen over de grootte en activiteit van de gletsjers in het verleden. En dus ook iets over het klimaat (was het warm? of juist koud?).

“Vieze” en “schone” ijsbergen in Kongsfjorden

Met een “Zodiac”, een soort speedboot, gaan Maarten en ik richting de vieze ijsberg. We zijn geïnteresseerd in hoe het sediment op deze ijsberg eruit ziet. Als je namelijk weet wat voor sediment moderne ijsbergen aanvoeren, is het eenvoudiger om IRD, dat in het verleden is afgezet op de zeebodem, te herkennen in de boorkernen die we genomen hebben tijdens deze week. Bij de ijsberg aangekomen zien we dat er enorme brokken steen op de ijsberg liggen. We nemen er een paar mee. Ook nemen we monsters van de rest van het sediment dat op de ijsberg ligt en watermonsters om te zien hoeveel sediment er in het water opgelost zit. De rest van de week herhalen we dit nog een paar keer, resulterend in een grote hoeveelheid stenen.

De vangst: IRD gevonden op één van de ijsbergen

Laat de modder maar komen
Dinsdagochtend begint het echte werk. De eerste multi-corer (MC), een roestvrijstalen frame met daaronder 6 buizen van plexiglas, gaat omlaag. De MC wordt naar beneden gelaten aan een kabel totdat hij de zeebodem raakt. Door de gewichten bovenop de MC worden de buizen de grond in geduwd en gevuld met het sediment waar de bovenste laag van de zeebodem uit bestaat. Vervolgens slaat er onder elke buis een klep dicht en wordt de MC weer omhoog gehaald. Uiteindelijk staat de MC na een klein half uur weer aan dek met daarin, als alles goed is gegaan, 6 mooie sedimentkernen.

de multi-corer klaar voor tewaterlating

Vervolgens ontkoppelen we de buizen van het frame en nemen we de kernen mee naar binnen. In het laboratorium duwen we de sedimentkern stukje voor stukje uit de buis en snijden we het in plakjes van 2 cm dik. Deze plakken gaan we in Nederland in het lab verder onderzoeken. We meten dan de korrelgrootte van het sediment. Met deze informatie kunnen we mogelijk iets zeggen over veranderingen in het klimaat en over sedimentaire processen in het fjord.
In totaal hebben we tijdens de tocht 32 kernen van gemiddeld 35 cm genomen en in plakjes gesneden. Genoeg modder dus om de komende tijd zoet mee te zijn!

Kernen bemonsteren in het laboratorium

Tijd voor ontspanning
Tussen het nemen en bemonsteren van de kernen door is er ook voldoende tijd voor ontspanning..
Op een dag is het zeewater gevuld met een grote hoeveelheid slijmerige beestjes met de meest bijzondere vormen. Tussen het naar beneden laten en omhoog halen van de multi-corer, vissen we een paar van die wezentjes op met een emmer aan een lang touw. Dat bleek nog niet zo gemakkelijk, maar uiteindelijk hebben we toch beet. Sommige lijken op ‘zwemmende jurken’, andere op doorzichtige augurken, maar mooi zijn ze wel. En de Noordse Stormvogels zijn er dol op!

Links: vissen naar doorzichtige en slijmerige wezentjes. Rechts: een ‘vliegende jurk’

Ook gaan we een middag op excursie naar het vaste land. Met twee kleine bootjes vertrekken we met (bijna) de hele bemanning naar een oude marmermijn aan de Kongsfjorden. Er staan nog twee huizen, verlaten wagonnetjes, werkapparatuur en zelfs een oud fornuis. Omdat alles van voor 1945 op Spitsbergen beschermd is mag niets worden aangeraakt. Er zijn hierdoor zelfs glasscherven en blikken blijven liggen en er staat een fluitketel op het fornuis. De kapitein en een ander crewlid beschermen ons met twee jachtgeweren tegen ijsberen die elk moment kunnen opduiken. Helaas (maar misschien ook wel gelukkig) laten de ijsberen zich niet zien. Wel een paar rendieren. De plek heeft iets magisch.

Overblijfselen van een oude marmermijn

De laatste avond, als alle kernen genomen zijn en er niets meer te doen is, legt de R/V Lance aan in Ny Ålesund. Eerst kijken we wat rond in het dorp (30 huizen). Tegen tienen gaat de lokale kroeg open. Het wordt een groot feest, met bier tegen Nederlandse prijzen, goede muziek en mensen op sokken. Want ook hier moeten de schoenen binnen uit. Van de kapitein moeten we om 2 uur thuis zijn. Iedereen trekt weer schoenen aan en vertrekt terug naar het schip. Sommige mensen hebben wat moeite om de juiste schoenen aan te trekken, andere hebben moeite het schip te vinden of willen gewoon nog niet weg. Tegen drieën is iedereen binnen en vertrekt de Lance terug naar Longyearbyen.

Down-town Ny Ålesund

Time to go home
Na 7 dagen komt er een einde aan deze prachtige tocht. Moe maar voldaan komen we zondagavond terug in de haven. Kilo’s modder en stenen zijn verzameld, de laboratoria hebben we veranderd in modderbaden (wel weer netjes schoon gemaakt) en duizenden foto’s zijn geschoten. Maandagochtend heel vroeg (4 uur) vliegen we terug naar Nederland. Het was hard werken, vermoeiend, spannend, maar vooral heel erg mooi!

Bye bye Spitsbergen! Tot volgend jaar??

Nog geen foto’s dus. Ik ga in elk geval proberen deze blog bij te houden, desnoods vanaf een ijsberg. Kijk op Google onder Ilulissat maar eens naar de plaatjes. Geen strafwerk gebied!

Vorig jaar september zat ik met een triest gevoel in het vliegtuig van Longyearbyen terug naar huis. Vaarwel Spitsbergen, tot nooit meer ziens. Maar dit jaar gaan we weer terug en ik mag weer mee!

Samen met Maarten Prins, onderzoeker aan de Vrije Universiteit Amsterdam, ga ik, Noortje Dijkstra, master student aan de VU, 7 dagen varen op het onderzoeksschip de R/V Lance.

Even een samenvatting. Vorig jaar hebben we geboord in de zeebodem rond Spitsbergen. In de Kongsfjorden, Krossfjorden en Hindelopen straat. Het opgeboorde sediment hebben we het afgelopen jaar geanalyseerd in het lab. We keken naar de grootte van de zandkorrels en kleideeltjes, in de hoop iets te kunnen zeggen over klimaatsveranderingen. De eerste resultaten zien er al veelbelovend uit, maar ze roepen ook een hoop vragen op. Daarom gaan we dit jaar terug om nieuw materiaal te verzamelen, in de hoop dat nieuw modder van de zeebodem onze vragen kan beantwoorden.

Morgenmiddag vertrekken we naar Longyearbyen. Daar hebben we twee dagen om rond te kijken en nog wat laatste dingetjes te regelen. Maandagochtend vroeg vertrekken we en gaan we voor 7 dagen de zee op.

We hebben er zin in en houden jullie via hier op de hoogte!

Waarvan dit het resultaat:

Vanochtend heb ik alle monsters in dozen gestopt en die worden straks opgehaald door DHL. Ik heb nu al medelijden met de postbode, de dozen zijn namelijk nogal zwaar.

Thuis in Amsterdam gaan we de korrelgroottes meten van de monsters. Dit hebben we ook al gedaan voor de monsters die we na de Spitsbergen cruise al mee naar huis hadden genomen.

Van Tromsø zelf heb ik nog niet veel gezien. Het is licht (nouja schemer) tussen 10 en 1 uur ’s middags. Daarna is het echt wel donker.
Het weer is hier nogal wisselvallig. Maandag lag er sneeuw. Dinsdag begon het te regenen, met spekgladde wegen als resultaat (doodeng). Woensdag was alles weg. Maar vanochtend (donderdag) wachtte er een verrassing toen ik de voordeur open deed. Het heeft gesneeuwd!

En door die sneeuw heb ik nu vanuit het raam van mijn tijdelijke werkplek een prachtig uitzicht, zolang het licht is tenminste….

Zoals beloofd hierbij een serie video’s gemaakt tijdens de Ioffe tocht. Een beetje mosterd na de maaltijd, maar wat geeft dat. Veel kijkplezier!

News and views

Whales?

Gravity corer

Wet lab troubles

16 oktober 2007

Na de goede vangst gister, de dag besloten met  wijn en chips, knarsknars. Gedurende de nacht en een groot deel van de dag transit naar Placentia Bay in het zuiden van Newfoundland. Spuitende walvissen. Een grijze, regenachtige dag. Planning voor vannacht en morgen gemaakt. Het is goed dat Denise van Memorial University, St.John’s, aan boord is; Placentia Bay is het onderwerp van haar promotie en ze heeft allerlei handige data bij zich. Het leuke van dit soort tochten is dat er allerlei toekomstplannen gemaakt worden, met Kaliningrad (Marina) en dus ook met Memorial University en Halifax. Vanavond de kapitein op bezoek; hij heeft een eigen website waaraan wij gaan bijdragen. NORCLIM verovert nu ook Rusland!

Het is terug te horen op de website van VPRO’s Noorderlicht

Ondanks de nodige materiaalpech die er altijd lijkt bij te horen, verloopt de tocht niet slecht. Mooie kernen, vaak stinkend naar rotte eieren. Dat betekent dat er veel organische troep in zit en dan blijven de schelpjes van organismen vaak goed bewaard.

We werken hier minstens zo hard als tijdens de Svalbard tocht; om 07.00 op de Parasound (instrument om de bodem in kaart te brengen) geschikte monsterlocaties zoeken, daarheen varen en de kernen nemen. Meestal zijn we pas tegen middernacht klaar, maar omdat we in vier uur op, vier uur af groepen werken valt dat best te doen. Behalve voor ons als expeditie leiders: wij staan overal met onze neus op. Alweer flink moe dus.

Het leven op dit Russische schip is leuk, een gastvrije en vriendelijke bemanning. Iedereen heeft zijn eigen hut, de staf zelfs een soort suites met aparte slaapruimte, douche en wc. We eten pasta, gierst, grutten en rijst, allerlei exotische soepen, gedroogde pruimen en abrikozen, hebben koffiepauze met warme worst of gesneden paprika, kortom, de inwendige mens komt niets tekort.

Of deze boodschappen doorkomen weet ik niet, misschien zit ik wel voor een publiek van 1 te schrijven. Dan weet hij in elk geval dat het mij goed gaat.