Golden Fleece anchored in Dorian Bay, Wiencke Island. Photo: Dag Avango

Het is woensdagmorgen 31 maart en we komen langzaam dichterbij Port Stanley op de Falkland Eilanden. Het is grijs vandaag, de wind komt uit het noorden en zorgt er voor dat we de laatste uren langzamer gaan dan verwacht. Ondanks de over het dek slaande golven en de enorme watermassa´s van de zwel die soms aan alle kanten van het schip boven ons uitkwamen, is onze oversteek van de Drake Passage relatief rustig geweest. Morgen verwachten we in Port Stanley aan te komen waarmee dan een einde aan de LASHIPA 8 expeditie en aan onze  blog is gekomen.

De LASHIPA 8 expeditie was een onderdeel van het LASHIPA project (Large Scale Historical Exploitation of Polar Areas) - een historisch-archaeologisch onderzoeksproject dat is ontstaan in het kader van het Internationale Pool Jaar 2007-2009. Het doel van LASHIPA is het onderzoeken en het verklaren van de grootschalige exploitatie  van natuurlijke hulpbronnen in poolgebieden en hun gevolgen voor de natuurlijke en geo-politieke omgeving. In het project participeren onderzoekers en promovendi van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) in Nederland, het Koninklijk Instituut voor Techniek (KTH) in Stockholm, Zweden, het Archeologisch Instituut van de Russische Academie van Wetenschappen in Moskou, Rusland, de Europese Universiteit in St Petersburg, Rusland  en de Michigan Technische Universiteit in Houghton, Michigan, USA.

The LASHIPA 8 team going on shore for field work, Svend Foyn Harbour. Photo: Cathy Colle

Deze international samenwerking in LASHIPA is de reden waarom de LASHIPA 8 expeditie georganiseerd kon worden door het Arctisch Centrum van de Rijksuniversiteit Groningen en gefinancierd werd door de Zweedse Raad voor Wetenschappelijk onderzoek (Vetenskapsrådet) en de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijkonderzoek (NWO). Het expeditieteam was ook internationaal met leden van de Rijkskuniversiteit Groningen in Nederland, het Koninklijk Instituut voor Techniek in Stockholm, Zweden en de Rijksdienst voor het Erfgoed in Noorwegen. Het doel van LASHIPA 8 was het verzamelen van nieuwe kennis over de 20ste eeuwse walvisvaart in Antarctica en de multinationale strijd om de politieke macht in het gebied van het Antarctisch Schiereiland door het bestuderen van de materiele resten van deze activiteiten. Om dit doel te bereiken hebben we de resten van walvisvangststations en andere resten van de walvisvangst in de South Orkney´s en de baaien en eilandgroepen aan de westkant van het Antarctisch Schiereiland gekarteerd. Daarnaast hebben we onderzoekstations van Argentinie, Chili en het Verenigd Koninkrijk in dit gebied onderzocht en gedocumenteerd. We hebben gesproken met het personeel van de bases om de functies en activiteiten te inventariseren.
Ondanks dat we enkele werkdagen hebben verloren door storm en dat we minder data dan verwacht konden vinden in Signy Island, zijn we zeker tevreden met ons uitkomsten. We hebben gegevens  gevonden die we niet hadden verwacht en verzamelden nieuwe en waardevolle kennis. We kijken er daarom ook naar uit om deze informatie en conclusies het komend jaar te publiceren. Wij bedanken het hele team van de Golden Fleece voor bijgedragen aan deze expeditie. Zonder de inzet, het harde werken en de grote kennis van het gebied van kapitein Jerome Poncét, Cathy Colle en Christophe Moreno, hadden we deze gegevens niet kunnen verzamelen.

Zodra we morgen in Port Stanley zijn gearriveerd zal het LASHIPA 8 team bezig zijn met het inpakken en verzendklaar maken van de uitrusting. Het resterende dagen zullen nog de nodige data in het verslag verwerkt moeten worden voordat we naar Europa terug kunnen keren. Bovendien zal in de Falklands Islands Archives nog gezocht worden naar aanvullende gegevens. Hoewel dit belangrijke activiteiten zijn die zeker bij de expeditie horen hoeven ze niet in het blog te worden beschreven en daarom is dit het laatste verslag. We willen alle lezers bedanken voor de interesse en het volgen van onze avonturen. We hebben uit de feedback begrepen dat de blogs van onze expeditie in het Engels, Zweeds en Nederlands veel lezers hebben gehad en daar zijn we erg blij mee.

2010-03-31 Dag Avango, Ulf Gustafsson, Louwrens Hacquebord, Judith Labohm en Gustav Rossnes.

The Argentinean Base Melchior on Omega Island, Melchior Islands, located on a rocky cape by a natural harbour. Photo: Dag Avango

De Melchior eilanden

In de middag van de 26ste Maart kwamen we aan bij de Melchior eilanden - een archipel tussen Anvers en Brabant eiland.  De meeste eilanden van deze archipel zijn aan gegeven met letters uit het Griekse alphabet.  We waren geinteresseerd in de Melchior eilandengroep omdat ze gebruikt zijn als basis voor de  moderne walvisvaart en voor wetenschappelijk onderzoek. We zijn ons werk begonnen op de noordoostelijke punt Gamma-eiland, waar het Argentijnse onderzoekstation “Base Melchior” is gevestigd. We documenteerden het station met  behulp van onze GPS mapping apparatuur en fotografie. Onze tweede stop was op de noord-oostelijke punt van Lambda eiland waar de oudste vuurtoren van Antarctica is gevestigd - gebouwd door de Argentijnen en nu beschermd als historisch monument. De landings condities bij de vuurtoren waren echter moeilijk vanwege de rotskust en de grote zwel vanuit de ocean. Het was alsof we uit een bewegende lift moesten springen - het moest snel en net op tijd.  De laatste uren van de dag hebben we besteed aan het karteren van de ankerpunten voor de fabrieksschepen welke we vonden op verschillende punten rond beschutte plaatsen in de archipelago.

De situatie op de Melchior eilanden, met zijn stations en ankerplaatsen, ondersteunt een van de algemene conclusies die we naar aanleiding van deze expeditie ten aanzien van dit deel van Antarctica hebben getrokken. Bijna alle eilanden zelfs de kleinste zijn voorzien van een  ijskap. Slechts 2 % van Antarctica is vrij van ijs. De kustlijnen worden overheerst door de uiteinde van gletsjers die loodrecht uit het water oprijzen. Het is daarom heel moeilijk voor mensen om zich daar te vestigen. De paar ijsvrije kapen die er zijn, vertonen dan ook allemaal resten van menselijke activiteit. Omdat ruimte om bases te bouwen zo beperkt is betekent het bouwen van een simple hut vaak al dat voor anderen op die plek geen plaats meer is. Daarom is er een hevige strijd om de beschikbare ruimte ontstaan zowel tussen de walvisvangstmaatschappijen die ankerpunten en opslag zochten als tussen de staten die een plek zochten om hun onderzoekstation te bouwen om hun aanwezigheid in dit werelddeel te tonen. Op de Melchior Eilanden is het de Argentijnen gelukt zich op de beste plaatsen te vestige. Hun Melchior basis is in feite gevestigd op de enige plek die gebruikt kan worden voor een onderzoekstation - een ijsvrije kaap voorzien van een natuurlijke haven aan de belangrijkste vaarweg door de archipel. De rest van de Melchior eilanden zijn bedekt met ijs op een uitzondering na: de noordoostelijke punt van Lambda eiland en daar hebben de Argentijnen een vuurtoren gebouwd die thans tot historisch monument is verklaard waardoor de ruimte n iet meer door een ander land gebruikt kan worden.

A typical coastal scene in the Antarctic Peninsula region - glaciated lands, islands and coastlines with few places that can be used for human settlement. Photo: Dag Avango

We hebben onze laatste nacht voor anker doorgebracht in een kleine, beschutte vaarweg tussen Omega en Eta eiland. De plek was prachtig, maar ook interessant voor een ieder die geinteresseerd is in de verandering van de glaciatie van het Antarctische schiereiland. Als we door de vaarweg varen ziet onze kapitein een nieuwe vaarweg die dwars door de noordelijke punt van het Omega eiland gaat.

Onze kaart bevestigt zijn waarneming. Wat tot voorkort de noordelijke punt van het Omega eiland was is nu een eiland dat nog niet met naam en al op een kaart staat aangegeven.
Op 27 maart werd de Golden Fleece ´s ochtends in gereedheid gebracht voor de tweede oversteek van de Drake Passage. Het LASHIPA 8 team besteed dezelfde ochtend aan een overleg over de conclusies van het veldwerk. Na de lunch verlieten we de Melchior Eilanden op weg naar de Drake Passage. Op dit moment zitten we al 48 uur op de Drake Passage waar de zwel zorgt voor golven van 3-4 meter hoogte die het leven aan boord total heeft veranderd. De normale activiteit is total veranderd - een bord eten opscheppen  en naar de tafel brengen is plotseling een geweldige toer geworden evenals het inschenken van een kop thee om maar te zwijgen van het schrijven van een blog op een laptop die ieder moment kan wegglijden. We beginnen hierdoor steeds meer naar het einde van de tocht te verlangen.
2010-03-29

Blue Whale skeleton close to Port Lockroy. Photo: Dag Avango

Bij zonsopkomst vanmorgen haalden we het anker op om onze reis voort te zetten naar Melchior Eiland - onze laatste stop in Antarctica. Morgen begint onze terugreis naar de Falkland Eilanden. Gistermiddag bereikten we ons zuidelijkste punt op 64.55 ZB. We zijn dus al met al niet eens de poolcirkel over geweest, maar goed dit was al indrukwekkend genoeg zo aan het eind van de zomer in de Antarctische wateren rond te varen. Het schip is eigenlijk geen enkele dag sneeuw en ijsvrij geweest. De zon van twee dagen geleden heeft het tuigage van het schip weer ijsvrij gemaakt maar er ligt al weer verse sneeuw op dek. Vanaf nu gaat het weer noordwaarts.
We startten de dag vroeg met het in kaart brengen van het Argentijnse onderzoekstation Almirante Brown in Paradise Harbor. Het werk in Almirante Brown verliep snel zodat we vroeger dan gedacht naar Port Lockroy konden. In Port Lockroy aangekomen gingen we meteen aan de slag. Het weer was goed , weinig wind en een klein beetje sneeuwval. De nacht brachten we vervolgen s door in de Dorian Bay op Wiencke Island. Hier aten we een traditionele Braziliaanse maaltijd met drie Brazilianen (man, vrouw en kind van 2 jaar) die van plan zijn de winter op Antarctica door te brengen. Het was een heel genoeglijke avond. Voor hen waarschijnlijk de laatste avond in een heel lange tijd dat ze mensen zullen ontmoeten.

Port Lockroy is een voormalig Brits onderzoekstation dat gebouwd is tijdens Operatie Tabarin aan het einde van de Tweede Wereld Oorlog. Het is een beschermd kultuurmonument en het herbergt een museum dat het verhaal van het Britse onderzoek in Antarctica vertelt. Op de plek worden echter ook resten van de moderne walvisvangst aangetroffen maar dat verhaal wordt niet in het museum van Port Lockroy verteld. De verklaring is waarschijnlijk eenvoudig - Port Lockroy was geen walvisvangststation en de walvisvangst werd voornamelijk uitgevoerd door niet-Britten vanaf fabrieksschepen. Een bijkomende factor kan zijn dat de geschiedenis van de walvisvangst bij Antarctica nogal controversieel en niet gemakkelijk te vertellen is.

De moderne walvisvaart heeft grote gevolgen gehad voor het marine eco-system in Antarctica. Het belangrijkste gevolg was date en aantal walvissoorten bijna geheel zijn uitgeroeid. Het totale aantal walvissen dat in de 20ste eeuw in Antarctica gedood werd, wordt op 1.2 miljoen geschat. In sommige jaren werden meer dan 40.000 walvissen gedood en verwerkt. Daarom zijn er nu bijna geen vinvissen meer in de Antarctische wateren. De enige walvissen die nu nog worden waargenomen zijn de bultrug, dwergvinvis en de orca. De modern walvisvangst had een enorme impact op het gehele ecosysteem. Het recentelijk toegenomen aantal pinguins en pelsrobben in dit gebied van Antarctica lijkt ook een direct gevolg te zijn van het wegvangen van de walvis uit het ecosystem waardoor grote hoeveelheden krill beschikbaar kwam voor andere op krill fouragerende soorten.

Op bijna ieder ijsvrij eiland in het Antarctisch schiereiland gebied worden de resten van de walvisvangst gevonden. De resten zijn niet alleen walvisvangststations, waterboten, ankerpunten en vaten maar ook de resten van de gedode dieren zelf die overal op de stranden worden aangetroffen. Een bijna compleet skelet van een Blauwe vinvis dat werd aangetroffen op het Walvisbotstrand nabij Port Lockroy getuigt van deze verwoestende industrie.

2010-03-26

The chilean station Presidente Gabriel Gonzales Videla at Paradise bay. Photo: Gustav Rossnes

In de vroege ochtend van woensdag 24 maart vervolgden we onze documentatie van de resten van de walvisvangst in Svend Foyn Harbour en Nansen Island. Voor het eerst sinds ons verblijf in Orcadas in de South Orkneys zagen we de zon weer. We hadden een hele dag blauwe lucht en zon. Het Antarctische landschap was daardoor op z´n mooist. Deze weersomslag kwam precies op het goede moment want onze tocht naar het zuiden, naar de Paradise Harbor bracht ons in een van de meest spectaculaire gebieden van het Antarctisch schiereiland. Door de geringe grootte van ons zeilschip konden we door de nauwe doorgangen tussen de eilandjes varen waardoor we optimaal van het Antarctische landschap konden genieten. Steeds wanneer er walvissen te zien waren stopten we om deze geweldige zeezoogdieren goed te kunnen observeren. Het mooie weer zorgde bovendien voor goede werkomstandigheden. Het maakte het documenteren van de resten uit de walvisvangstperiode een stuk gemakkelijker. Aan het eind van de dag kwamen we in de Paradise Harbor waar we twee onderzoekstations - het Chileense station Presidente Gabriel Gonzales Videla station en het Argentijnse station Almirante Brown.

De resultaten van onze vorige onderzoeken in Orcadas en in Esperanza hebben aangetoond dat Argentinie een behoorlijke inspanning levert om de historische resten op de plaats van het station te restaureren en te reconstrueren en de geschiedenis van de plaats aan bezoekers te vertellen. De geschiedenis staat vermeld op borden bij de historische resten en wordt uitgelegd in exposities in de musea die ze op de basis hebben ingericht. Het Chileense Presidente Gabriel Gonzales Videla station in Paradise Harbor vormde daarop geen uitzondering. We waren verbaasd te horen de het conserveren van de historische resten hier zelfs het belangrijkste doel van de activiteiten op de basis was. We werden zeer vriendelijk verwelkomd door Chileense militairen in uniform. Zo bont hadden de Argentijnen het niet gemaakt. De Chileense basis wordt gerund door vier militairen van de Chileense marine en acht van de luchtmacht. Er waren op het moment van ons bezoek geen wetenschappers op de basis wel was er de afgelopen zomer 15 dagen een bioloog geweest die onderzoek naar de vegetatie had gedaan maar dat was dan ook alles. Het belangrijkste doel van het Videla station is, volgens de commandant het onderhouden van de oorspronkelijke gebouwen vanwege hun historische waarde. Geheel in overeenstemming met dit doel was het museum waar in door middle van foto´s de historie van het station en de historie van de Chileense aanwezigheid in Antarctica werd verteld.

Vlakbij het Videla station is een andere historische plaats. Deze plaats vertelt het verhaal van de Britse onderzoeks activiteiten in deze sector van Antarctica in de 1920´s. In de Britse geschiedenis van het Antarctisch onderzoek is de plaats bekend als Waterboat point en het is de plaats waar twee Britse onderzoekers alleen en onder zeer primitieve omstandigheden overwinterden. De resten van hun overwinteringshut, een omgekeerde waterboot,  zijn net als het oudste deel van het Chileense station een onder het Antarctische verdrag beschermde historische plaats (nr 56). Een bronzen plaat op een fundament van beton beschrijft en herinnert aan deze overwintering. De plaat werd enige tijd geleden onthuld door de Britse Princes Ann.

Uit al deze aspecten blijkt dat het erfgoed en de geschiedenis van een plaats een steeds belangrijker rol gaat spelen in de kringen van de besluitvormers ten aanzien van Antarctica in Argentinie, Chili en Groot Brittannie (de belangrijkste concurrenten in dit deel van Antarctica) de geschiedenis en het erfgoed in het gebied een belangrijke rol spelen. In het vervolg van ons onderzoek zullen we antwoord proberen te geven op de vraag waarom. Morgen hopen we meer info te krijgen wanneer we het Britse historische station Basa A in Port Lockroy bezoeken. We zullen dan beter in staat zijn de stations en de activiteiten aldaar met elkaar te vergelijken.

2010-03-25

The wreck of Guvernören, Enterprise Island, Antarctica. Photo: Gustav Rossnes

Op 27 Januari 1915 ging het Noorse fabrieksschip Governøren in vlammen op terwijl het voor anker lag bij Enterprise eiland. Alle 85 bemanningsleden werden gered maar de 16.800 vaten olie ging in de vlammen verloren. Bijna 100 jaar later liggen wij vastgemaakt aan het wrak van het fabrieksschip dat een soort symbool is geworden van de eerste fase in de Antarctische walvisvangst. De eerste fabrieksschepen die nog geen sleephelling in de achtersteven hadden, waren aangewezen op beschutte baaien omdat de walvissen langzij het schip moesten worden afgespekt en het Antarctisch schiereiland had beschutte baaien genoeg. Het wrak van de Governøren toont aan dat het ondanks de beschutte baaien in dit deel van Antarctica niet altijd goed ging en het herinnert ons samen met de vaten, waterboten en ankerpunten die we op de omringende eilanden aantroffen tot in lengte van dagen aan de grootschalige walvisvangst die in deze gebieden heeft plaats gevonden.

We besteedden de hele namiddag aan het karteren van de resten van de eerste fase van de Antarctische walvisvangst op de kleine eilandjes tussen Enterprise en Nansen eiland. Ondanks de blizzard in het tweede deel van de middag slaagden we erin twee plekken helemaal in kaart te brengen. We documenteerden zo waterboten, reddingboten en flensboten; vaten,  steenkoolopslagplaatsen, olietanks, verschillende ankerpunten en een hut op de eilanden in de buurt van het wrak van de Governøren. De resten van de walvisvangstactiviteiten in deze wateren kunnen gezien worden als een network - het grote aantal diepe en beschutte baaien verschafte goede ankerplaatsen voor de fabrieksschepen en de kleine eilanden waren goede plekken om vaten, brandstoffen, boten en explosieven op te slaan.

Samen met de goede walvisgronden zorgden ze er voor dat het een goed vangstgebied was. Ten slotte zorgden de gletsjers in het gebied er voor dat er voldoende zoet water voor de traanproduktie was.

Onze wens walvissen te zien werd gerealiseerd toen we op weg naar het zuiden in een nauwe zeestraat tussen Bluff eiland en het Antarctisch continent enkele bultruggen zagen. Deze zwaar bejaagde walvissoort komt de laatste tijd weer wat meer voor in sommige baaien van Antarctica. We hebben er inmiddels al enkele tientallen gezien waarvan sommige zelfs redelijk dicht bij het schip durfden te komen.  Morgen zullen we onze verkenning van de eilanden in de, door de Belgische ontdekkingsreiziger Adrien de Gerlache naar de voormalige Nederlandse koningin genoemde Wilhelminabaai voortzetten.

2010-03-23 Ulf Gustafsson & Louwrens Hacquebord

To Gerlache Strait

Patiently we spent most of the day waiting for the gale to stop and towards the late afternoon the conditions improved. Our team went on shore and quickly finished the most crucial documentation tasks that remained from the previous day. When we left Deception Island later in the night, we could conclude that although we lost 2/3 of our time at the site because of bad weather, we still managed to get almost all of the data we wanted.

The Gerlache Strait area offers breathtaking scenery, a concentrate of the common image of the Antarctic - glaciated islands and sharp peaks rising from deep blue waters full of marine wildlife. Earlier in the 20th century, this area was the scene of an intensive whale hunt on an industrial scale based on floating factory ships. These ships anchored in sheltered bays in the area, where their crews flensed the whales alongside the ships. Crucial for processing the whales into oil was the availability of nearby glaciers or rivers. These supplied freshwater, which the whaling companies transported to the floating factories in water barges.

Nansen Island was one of the islands the factory ships used and we expect to find the remains of their bases there - sheltered beaches with water barges, anchorage points, wooden barrels and other remains of their activities. And even though the whaling industry almost depleted the whale stocks in the Antarctic, we are also hoping to get a close encounter with these impressive animals as we pass through De Gerlache Strait this morning.

2010-03-22 Dag Avango, Ulf Gustafsson & Gustav Rossnes

The Golden Fleece during our attempt to find a way through the pack-ice in the Antarctic Sound, March 19. Photo: Dag Avango

Op Deception Eiland

We zijn in de vroege ochtend van de 19de vanuit de Argentijnse basis Esperanza vertrokken met de bedoeling naar Paulet- en Snowhilleiland te gaan om daar de overwinteringsites van de Nordenskjöldexpeditie te onderzoeken. We konden de plaatsen niet bereiken omdat het pakijs in de Weddell Zee te dicht was. Na drie uur heen en weer varen besloten we geen risiko te nemen en om te draaien. We verlegden onze koers naar de Zuid Shetland Eilanden en onze hoofdbestemming daar Deception Eiland.

Het weer werd slechter en slechter in de Bransfield Strait en middernacht toen we bij Deception Eiland aankwamen zaten we midden in een sneeuwstorm. Deception Eiland is berucht vanwege zijn slechte ankergrond en dit bleek weer eens waar te zijn toen de wind toenam tot een constant snelheid van 29 m/s met uitlopers tot 35 m/s. Het kratermeer was daardoor veranderd in een kolkende watermassa waarin het slecht ankeren was. Na eerst in de Whalers Bay, daarna in de Pendulum Cove geprobeerd te hebben te ankeren belandden we uiteindelijk in de Telefon Bay, maar de druk van de storm tegen het schip was zo groot dat het anker voortdurend bleef krabben. De bemanning was de hele volgende dag bezig het schip met anker en motor in een goede positie te houden. De wind werd in de loop van de dag gelukkig minder en ging vervolgens in de avond liggen, waardoor we de nacht van 20 op 21 rustig konden slapen. De volgende morgen was het weer zover opgeklaard dat we met de verkenning en kartering van Hector Station in Whalers Bay konden beginnen.

Auxiliary building at Hector Whaling station, Deception Island. Photo: Gustav Rossnes.

De walvisvangstmaatschappijen werkten in de twintigste eeuw in de Zuid Shetland Eilanden meestal met fabriekschepen. Het Hektor walvisvangststation op Deception Eiland was het enige station op de eilanden. Net als op Signy Eiland maakte het station deel uit van het produktieproces waarin ook de fabriekschepen een rol speelden. De eerste walvisvangstactiviteit op Deception Eiland werd in 1906 uitgevoerd door een fabriekschip van de Chileense kapitein Adolfus Amandus Andresen (immigrant in Chili vanuit Noorwegen)en zijn maatschappij. De volgende jaren kwamen ook andere walvisvangstmaatschappijen met hun fabriekschepen naar Deception Eiland. De fabriekschepen gebruikten alleen het spek en lieten de karkassen achter. De Whalers Bay was daarom spoedig bezaaid met walviskarkassen.

In 1911 vestigde de Noorse walvisvangstmaatschappij Hektor A/S een walvisvangststation met de bedoeling de karkassen te verwerken tot traan en mest. De produktie op het station eindigde in 1931 gedeeltelijk als gevolg van de crisis die de wereldeconomie in zijn greep hield.

De volgende fase in de geschiedenis van het station begon aan het eind van de Tweede Wereld Oorlog, toen de Britse marine hier tijdens de Tabarin Operatie een basis vestigde: Basis B. Er werden enkele gebouwen aan de basis toegevoegd en later droeg de marine de basis over aan de Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS). De decennia daarna bouwden de belangrijkste concurrenten van Groot Brittannië in deze sector van Antarctica - Chili en Argentinië - eveneens bases op Deception Eiland. Ten gevolge van de vulkanische erupties van 1967 en 1969 verlieten de Britten de basis aan de Whalers Bay en ook de Chilenen verlieten het eiland nadat hun basis tot de grond toe afbrandde. Momenteel zijn er nog steeds resten van het walvisvangststation en het FIDS onderzoekstation te zien maar veel is verdwenen onder de modderstromen die als gevolg van de vulkanische uitbarstingen ontstonden. De resten bevatten waardevolle historische informatie.

Zodra de volgende sneeuwstorm waarin we nu zitten over is gaan we aan land om nog een aantal vaste punten te positioneren met de GPS en indien mogelijk zullen we nog proberen een bad te nemen in een van de hete bronnen waar het eiland bekend om is.

The former British Base D, built in 1944-45 to bolster British influence over the Antarctic Peninsula. Photo: Dag Avango

Van Esperanza naar de Weddell Zee

Ons veldwerk in Esperanza was een success. In een lange werkdag konden we alle informative verzamelen die we nodig hadden. In de ochtend bestudeerden we het werk dat de Argentijnen doen aan het in stand houden van het erfgoed van de Nordenskjöld expeditie en dat van hen zelf. We hebben daartoe uitgebreid stil gestaan bij de door de Argentijnen gereconstrueerde hut van rotsblokken waarin Anderson, Duse en Grunden in 1901-1903 overwinterden. Daarnaast hebben we veel tijd besteed aan de wijze waarop de Argentijnen de geschiedenis van de basis interpreteren en presenteren aan de ongeveer 3000 mensen die volgens de commandant Esperanza ieder jaar bezoeken. De rest van de dag hebben we in drie verschillende teams informatie verzameld over de school, het hospitaal, de familiehuizen, de radiostations, de laboratoria en de verschillende technische voorzieningen. We hebben daartoe de commandant, de dokter en verschillende andere bewoners geinterviewd. Ook maakten we een kaart van het station. Net als in Orcadas kregen we alle medewerking en waren we getroffen door de enorme gastvrijheid van de Argentijnen.

De Argentinijnse politiek ten aanzien van Antarctica is sinds 1983 veranderd en sommige van deze veranderingen zijn in Esperanza te herkennen. Volgens een van de leidinggevenden van de basis is het laatste kind in 1986 in Esperanza geborden. Ondanks de veel voorkomende verwijzingen naar de bevolkingspolitiek in de literatuur en media wordt deze strategie door de Argentijnen al 20 jaar niet meer toegepast. Dat er nog steeds families op de basis zijn, hetgeen blijkt uit de eensgezins woningen, heeft te maken met het feit dat men de relaties van de mensen op de basis niet te veel onder druk wil zetten door hen in de gelegenheid te stellen hun gezin mee te nemen. De gezinnen verblijven dan maximaal een jaar op de basis.  Op dit moment zijn er 9 families op de basis en totaal zijn er 19 kinderen. Van de 19 kinderen zitten er 10 op de basisschool, 6 op de middelbare school die online wordt gevolgd en 3 kinderen zitten in de crèche.

Esperanza base with the Otto Nordenskjöld expedition hut in the foreground - restored and fenced by personell from the Esperanza base. Photo: Dag Avango

Ons veldwerk heeft ook nieuwe inzichten in de vroege geschiedenis van de wetenschap in de Hope Bay opgeleverd. Niet alleen gaven de resten van de Nordenskjöld expeditie waardevolle informatie over de overlevingsstrategien van de drie eerder genoemde expeditieleden konden we nieuwe informatie verzamelen over de v roegste fasen van de basis. Vlakbij de pier van Esperanza ligt beschermd achter een rots het oudste deel van het station: de Argentijnse marine basis uit de 1930´s. Aan de andere kant van de baai ligt hoog op een heuvel het oude Britse station Trinity. Dit station is nog steeds aanwezig en geeft tegenwoordig onderdak aan de poolonderzoekers van Uruguay. Groot Brittannie vestigde dit station - base D - in 1944-45 als onderdeel van hun “Operation Tabarin”, om de Britse claim op het Antarctisch Schiereiland. De Britten kunnen verschillende redenen gehad hebben om het station op zo´n onbeschutte plaats te vestigen. Een reden is waarschijnlijk praktisch van aard geweest: de wind blies alle sneeuw weg waardoor er geen sneeuwophoping kon plaats vinden. Een andere reden kan symbolisch zijn geweest. Door de basis op de heuvel te bouwen was deze dominant en goed zichtbaar aanwezig in de Hope Bay, waarmee de Britse aanwezigheid voor iedereen duidelijk zichtbaar was. Beide redenen hebben ongetwijfeld een rol gespeeld en zijn niet uniek in de geschiedenis van de poolgebieden.

Terwijl we dit schrijven proberen we de Weddell zee in te varen op zoek naar de resten van de Nordenskjöld expeditie. Er is echter veel pakijs en onze kansen tot Snowhill eiland of zelfs maar Paulet eiland door te dringen zijn niet zo groot.

2010-03-19 Louwrens Hacquebord & Dag Avango

The Golden Fleece, covered in ice after our stormy crossing of the Weddell sea. Photo: Dag Avango

Afgelopen nacht werd het weer echt slecht, zware sneeuwval en een harde wind van ongeveer 20 meter per seconde. In de avond moesten Jerome en Christophe behoorlijk aan de bak om de zeilen neer te halen gedurende de hele avond moesten ze extra opletten om niet op een stuk ijs te varen dat niet op de radar verscheen. Omdat de zee behoorlijk onrustig was heeft niemand van ons echt goed geslapen. Het is maar goed dat we  vanavond in Esperanza aankomen zodat we een rustige nacht kunnen hebben voordat we aan het werk gaan.

Vandaag is het weer niet veel  beter. De wind is nog steeds hard tot stormachtig met af en toe  windstoten van 29 meter per sec. Toch zien we af en toe de zon door de mist komen. De temperatuur is omstreeks nul graden Celsius en het spatwater bevriest op het schip waardoor het schip verandert in een ware sprookjesboot. Op het moment dat we dit schrijven varen we door het Larsen kanaal, een nauwe doorgang  tussen D´Urville Eiland en Joinville Eiland, aan het noordelijke einde van het Antarctisch schiereiland. De Argentijnse basis bevindt zich aan het eind van dat kanaal evenals de resten van de hut van de Nordenskjöld expeditie (1901-1903).

Argentinie vestigde zijn eerste basis in Hope Bay al in 1930 - een kleine marine basis - en in 1950 werd het Esperanza station gebouwd. De afgelopen decennia heft Argentinie Esperanze tot een van zijn grootste bases in Antarctica gemaakt. Deze uitbreiding begon in 1978. Nieuwe huizen werden gebouwd en vrouwen en kinderen werden er naar toegebracht om er te overwinteren. De vrouw van de basecommadant werd naar de basis gebracht om daar een kind te baren en zo de eerste Antarctische  inboorling te laten ontstaan. Dit werd gedaan om de Argentijnse territorial claim op dit deel van Antarctica te ondersteunen.  Sindsdien zijn meer kinderen in Esperanza geboren en in 2007 waren er 20 kinderen op de basis en was het station voorzien van een school waar de inwoners van Antarctica hun eerste opleiding ontvingen. Deze strategie werd echter niet alleen door de Argentijnen toegepast. Op het Chileense Frei/Marsh station op King George Island in de South Shetland Islands, zijn ook families neergestreken en sinds 1984 heeft ook Chili zijn Antarctische inboorlingen. We zijn inmiddels gaan schuilen voor de wind in een mooie baai van Joinville eiland vlak bij Esperanza en morgen zullen we het Argentijnse station gaan bezoeken en de Argentijnse perceptie van de Antarctische geschiedenis en de relaties met de Nordenskjöld expeditie 1901-1903 bestuderen.

2010-03-17 Louwrens Hacquebord & Dag Avango

A five kilometer long Ice berg, parked on the seafloor off the coast of Coronation Island, South Orkney. Photo: Dag Avango.

In de Weddell Zee

Het vertrek van de South Orkneys was behoorlijk spectaculair. De ondiepe wateren rondom deze eilanden funktioneren als  een val voor ijsbergen. Deze ijsbergen die uit het zuiden komen maken van de archipel een kerkhof voor oude ijsbergen.

De grote tafelijsbergen hebben prachtige vormen: soms zijn het drijvende kastelen soms lijken ze meer op mamoettankers. Als ze zich, bijna aan het eind van hun leven gekomen onderste boven keren vertonen ze prachtige lijnen en hele grillige vormen. Het maakt het gebied wel risicovol om in rond te varen vooral bij donker is het risico op een ijsberg te varen niet denkbeeldig. We waren daarom blij voor donker in dieper water te zijn waar geen ijsbergen meer zijn.
Maar de duisternis bracht nieuwe verrassingen. Op een bepaald moment in de nacht kwamen we in de rand van het pakijs van de Weddell Zee terecht en dat pakijs heeft een historische reputatie. Verschillende expeditieschepen zijn in het begin van de twintigste eeuw in dit ijs bezet geraakt. De Endurance van Shackleton is wel het bekendste voorbeeld. Zijn bemanning eindigde op Elephant Eiland waar ze uiteindelijk door een Chileense schip vanaf warden gehaald. Onze kapitein Jerome, en zijn stuurman Christophe, stuurden de Golden Fleece door de ijsvelden botsingen zoveel mogelijk vermijdend. Gedurende de ochtend nam de dichtheid van het pakijs echter verder toe en het witte licht aan de horizon in het zuidwesten beloofde niet veel goeds. We moisten daarom onze koers verleggen naar de Bransfield Strait en een gat in het pakijs te zoeken om toch nog bij de noordlijke punt van het Antarctisch Schiereiland terecht te komen. Het werd zoeken en onze aankomst in Hopebay zal er zeker door vertraagd worden. Hoeveel hangt af van de ijssituatie.

On 12.35 uur op 16 maart zien we onze eerste walvis. Een duidelijke blaas recht voor het schip. Later zien we zijn rug en tot slot de staart met een  duidelijke tekening: het was een Bultrug. Zes dagen op zee in deze wateren en dan nu pas een walvis. Er is veel veranderd in deze wateren. Kaapse duiven, Snow Petrel en andere stormvogels begeleiden het schip. Soms zien we hele groepen zeevogels tussen het zeeijs fourageren. Op de schotsen ligt af en toe een Weddell zeehond maar over het algemeen komen we weinig leven tegen. Het is natuurlijk aan het eind van het seizoen maar toch!

The Golden Fleece in the Weddell Sea pack ice. Photo: Christophe Moreno

De naam Hope Bay zelf is heel erg verbonden met het pakijs. De baai is zo genoemd door Otto Nordenskjöld, een Zweedse poolonderzoeker wiens expeditie in

1901-1903 gedwongen werd in Antarctica te overwinteren omdat hun schip door het pakijs van de Weddell Zee werd gekraakt waarna het zonk. Drie van Nordenskjölds expeditieleden - Dr. Gunnar Andersson, Lt. Duse and Mr. Grundén - slaagden erin de winter te overleven in een hut van rotsblokken die ze in de Hope Bay bouwden.

De resten van deze hut zijn tegenwoordig nog steeds in de Hope Bay te zien en de Argentijnen hebben in de nabijheid van de hut hun onderzoekstation Esperanza gebouwd. Voor veel Argentijnen zijn de resten van de hut verbonden met hun geschiedenis. Otto Nordenskjölds expeditie had namelijk een Argentijns expeditielid - de onderluitenant El Alférez José Marie Sobral - en de pechvolle expeditie werd uiteindelijk gered door een Argentijns marine schip. We zien hier dat de geschiedenis door de Argentijnen gebruikt wordt om hun territoriale aanspraken op dit deel van Antarctica te beargumenteren. Als historici en archeologen zijn we geinteresseerd in de rol die de resten van Nordenskjöld’s expedition spelen in de Argentijnse Antarctische en Zuid Atlantische geopolitiek. We hopen in Hope Bay meer te weten te komen tenminste als het pakijs ons toestaat daar naar toe te gaan.