Bijna een derde van ‘s werelds onontdekte aardgas en 13 procent van de onbekende olievoorraden ligt in het Noordpoolgebied, schat de Amerikaanse geologische dienst. Bijna al het gas is voor Rusland, ook nu al de grootste producent. Bepaalt dat het politieke klimaat?

De Russische regering heeft vorige maand stilletjes zijn standpunt over klimaatverandering gewijzigd, en niet zo’n beetje ook. Ineens erkennen de machthebbers volmondig dat het wereldwijd warmer wordt door menselijk handelen en dat dit een ernstige bedreiging vormt voor de hele wereld - inclusief Rusland.

Het is zelfs voor doorgewinterde Ruslandwatchers een onverwachte ommekeer. Eerder hield het grootste land ter wereld zich nogal afzijdig in het debat. En ach, een flinke opwarming zou Rusland helemaal niet zo slecht uitkomen. Het heeft nauwelijks dichtbevolkte en kwetsbare kustgebieden en juist wel enorm veel land dat nu nog te koud is om iets mee te beginnen. Maar de afgelopen eeuw is het al 1,3 graden warmer geworden en vooral de laatste jaren smelt de ‘eeuwig’ bevroren toendra, met grote gevolgen.

Voor december van dit jaar staat een grote klimaatconferentie in Kopenhagen gepland, waar als het goed is de opvolger van het Kyoto-akkoord uitrolt. Achter de schermen zijn de onderhandelingen daarover al lang begonnen. Het tot voor kort afzijdige Rusland gaat zich er nu ook mee bemoeien.

Natuurlijke hulpbronnen
Dat schijnt te danken te zijn aan Joeri Troetnjev, de minister van natuurlijke hulpbronnen. Hij heeft op 23 april in een presentatie het Russische kabinet overtuigd van de noodzaak van nationale en internationale actie om klimaatverandering tegen te gaan. De nieuwsredactie van Nature mocht zijn tekst bekijken. 

Troetnjev pleit vooral voor aanpassing aan klimaatverandering, en minder voor binnenlandse pogingen om die te stoppen. Op internationaal niveau zit het er dik in dat de Russen voor een streng klimaatverdrag zullen pleiten. Misschien uit oprechte zorgen om het klimaat, maar dat hoeft niet de enige reden te zijn. Er is ook een economisch argument: aardgas.

Het lijkt misschien raar om extra inkomsten te verwachten van een fossiele brandstof bij strengere CO2-beperkingen, maar het gas is wel de klimaatvriendelijkste onder de fossiele brandstoffen. Vergeleken met kolencentrales stoten gasgestookte centrales maar half zoveel CO2 uit, en ook olie levert per kilowattuur meer CO2-uitstoot op dan aardgas.

Het zit er dus dik in dat aardgas pas als laatste van de fossiele brandstoffen afgedankt zal worden, juist vanwege de druk om de CO2-uitstoot zo snel mogelijk terug te dringen. Dat zou Rusland goed uitkomen, want het is aardgasproducent nummer één in de wereld, en zal zijn voorsprong de komende jaren nog sterk uitbreiden.

Analyse
Onder meer dankzij het smelten van het ijs aan de Noordpool. In Science van deze week staat een analyse van de US Geological Survey,de geologische dienst van de Verenigde Staten. Met hulp van specialisten uit alle landen rond de Noordpool heeft de dienst goed onderbouwde schattingen gemaakt van alle nog onontdekte olie- en gasvoorraden binnen de poolcirkel, op basis van wat er bekend is over de gesteenten in de zeebodem.

En wat blijkt? In de ondiepe delen van de poolzee ligt zit flink wat olie in de bodem, maar vooral veel aardgas. De olie ligt vooral bij Alaska en zou goed zijn voor ongeveer drie jaar wereldconsumptie op het huidige niveau. Het aardgas zit bijna uitsluitend in Russisch gebied, en kan drie keer zo veel energie opleveren als de olie. En, heel handig, een flink deel zit waarschijnlijk in grote hoeveelheden bij elkaar.

Onderzoeksleider Donald Gautier in de Science Podcast: “Het gas is sterk geconcentreerd in Russisch gebied. En de Russen zijn natuurlijk al de grootste aardgasproducenten ter wereld. Onze bevindingen maken het aannemelijk dat de controle van de Russen over de gasvoorraden in de toekomst nog zal toenemen.”

De regering van Rusland wist dit ongetwijfeld al. En heeft zich nu wellicht gerealiseerd dat strenge, wereldwijde klimaatmaatregelen een stimulans zouden zijn voor de export van Russisch aardgas. Ook uit het poolgebied. Want het poolijs dat de gaswinning tot nu toe bemoeilijkte, smelt de komende jaren toch wel, of er nu hard gewerkt wordt om de CO2-uitstoot te beperken of niet.

Elmar Veerman voor VPRO’s Noorderlicht

Donald L. Gautier e.a.: ‘Assessment of undiscovered oil and gas in the Arctic’, Science, 29 mei 2009